سه شنبه هفتم فروردین 1403 ورزشگاه آزادی روز خاصی داشت. در این روز تجمع چند ده هزار نفری تحت کمپین «باشگاه قرآنی امام حسنی» به همراه سالروز میلاد امام حسن مجتبی (ع) برای حمایت از مردم فلسطین به ورزشگاه آزادی آمدند. حضور چند مهمان ویژه از جبهه مقاومت. برای انجام استقبال از این مراسم به حدی بود که رسانه ها پوشش خوبی از آن ترتیب دادند و تصاویر و فیلم های مختلفی از آن پخش کردند. مراسمی برای تجلیل از ائمه شیعه برگزار شد و مورد استقبال قرار گرفت. تردیدی نیست که برگزاری چنین مراسمی می تواند کمک شایانی به پیوند جوانان با شعائر دینی داشته باشد و یکی دو مورد مشابه قبلاً تجربه شده است.
در مراسم اخیر که طبق تصاویر منتشر شده با حضور خانواده ها برگزار شد، بدون سخت گیری های معمول برای حضور تماشاگران فوتبال، خانم ها و آقایان در کنار هم بر روی صندلی ها و سکوهای ورزشگاه آزادی نشستند و به تماشای برنامه پرداختند. بیش از سه ساعت طول کشید. و در آن شرکت کرد. برگزاری چنین همایشی با توجه به کثرت علاقمندان می تواند اهداف مورد نظر را پیش برد. اما در این میان «دوگانگی» در برخورد با افرادی که خود را به ورزشگاه آزادی می آورند، ذهن مخاطب را درگیر می کند و این سوال را به وجود می آورد که آیا قرار است این ورزشگاه نیز درگیر پدیده «خودی ها» شود و … “خارجی ها”؟
قبل از رسیدن به پاسخ چنین سوالی، بهتر است به اختصار مرور کنیم که چه اتفاقی برای حضور تماشاگران در ورزشگاه آزادی می افتد تا مفهوم را بهتر منتقل کنیم. ورزشگاه آزادی از قدیم به ورزشگاه “100000 پسر” شهرت داشت. دلیل آن هم این است که مسئولان به بانوان اجازه تماشای بازی های فوتبال در این ورزشگاه را ندادند. بعدها که فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا چندین نامه تهدیدآمیز به فدراسیون فوتبال ایران ارسال کردند، مسئولان مجبور شدند درها را به روی تماشاگران زن باز کنند. اما این افتتاحیه اصلا شبیه ورود تماشاگران زن به کشورهای دیگر نیست. زیرا در این مقاله منظور ورزشگاه آزادی است. پس بهتر است برای تماشای فوتبال در گذشته ماجرای رخ داده در این ورزشگاه را مرور کنیم.
ابتدا، بسیاری از مقامات ورزشی و سیاسی ابراز نگرانی کردند که «زیرساخت» برای ورود زنان به ورزشگاه آماده نیست. آنها در ادامه ابراز نگرانی کردند که وضعیت سرویس های بهداشتی این ورزشگاه و ورود بانوان به پارکینگ آزادی در خور شأن بانوان نباشد. در عین حال نگرانی سنتی از حضور همزمان خانواده ها اعم از زن و مرد نیز مشهود بود. به این ترتیب، پس از سخت گیری های فیفا، فدراسیون فوتبال با رایزنی با مسئولان، توانست «حداقل» شرایط را برای ورود زنان به ورزشگاه فراهم کند. اگرچه انتظار می رفت زنان در ایران بتوانند با اعضای خانواده خود بازی ها را تماشا کنند. اما چنین نظریه ای مخالفان جدی داشت. اتفاقا مکانی مجزا با ورودی پارکینگ مجزا برای بانوان در نظر گرفته شد. مهمتر از آن، حضور بانوان در ورزشگاه برای تماشای بازی های لیگ و تیم ملی بسیار محدود است و به ندرت از چهار یا پنج هزار (در خوشبینانه ترین حالت ممکن) فراتر می رود.
حال با مرور این قسمت از سخت گیری ها باید به این مراسم اردیبهشت و مراسم مشابه آن در یکی دو سال اخیر نگاه کرد و پاسخ قانع کننده ای برای منتقدان پیدا کرد که چرا مسئولین در چنین مراسمی دغدغه ای ندارند؟ حضور خانواده ها در ورزشگاه آزادی و کنار هم نشستن آن ها، مسئولی را به صحبت درباره «زیرساخت» نداد. از آنجایی که زمان حضور این افراد مشابه زمان حضور تماشاگران برای تماشای مسابقه فوتبال است، هیچکس متوجه وضعیت بد سرویس های بهداشتی ورزشگاه و وقار بانوان نشد. پارکینگ مستقلی که فقط بانوان می توانند از طریق آن وارد ورزشگاه شوند نیز در نظر گرفته نشد.
حال باید پاسخ قانع کننده ای پیدا کرد که چرا در ایران تعدادی از خانواده ها می توانند بدون دغدغه و محدودیت در کنار یکدیگر در ورزشگاه آزادی بنشینند. اما برخی دیگر، حتی در حداقل شرایط، باید در بدترین موقعیت ممکن مستقر شوند؟ آیا این موضوع ترویج پدیده نگران کننده «خودی» و «خودی» نیست؟ همان پدیده خطرناکی که افکار نزدیک به چنین جریانی را برمی انگیزد که در تلویزیون بگویند «هرکس ناراضی است، وسایلش را جمع کن و برو».
جدای از این موارد موضوع مهم دیگری که در این بین مغفول مانده ظرفیت ورزشگاه آزادی است. مدتی است که مسئولان به بهانه ساخت و ساز اجازه حضور کامل تماشاگران فوتبال در بخشی از سکوهای ورزشگاه آزادی را نمی دهند. به عنوان مثال در این دربی گذشته تنها 45 هزار نفر به ادعای رسانه های ورزشی توانستند دربی را از نزدیک تماشا کنند و سهم بانوان بسیار ناچیز بود. در مراسم اخیر و طبق ادعای رسانه ها گفته می شود نزدیک به صد هزار نفر در ورزشگاه آزادی حضور یافته اند. حتی با توجه به ظرفیت 78 هزار نفری ورزشگاه آزادی و با احتساب افرادی که در پیست حضور داشتند، باز هم علامت سوالی که ساخت و ساز برای تماشاگران فوتبال خطرناک است و حضور آنها را محدود می کند، حذف نشده است. اما منعی برای حضور در مسابقات غیر ورزشی وجود ندارد؟
بدیهی است که برای جلوگیری از دو قطبی شدن بیشتر، باید پاسخگوی این حجم از ابهامات توسط مسئولان با تفکرات منطقی ارائه شود. پاسخی که قطعا طرفین را قانع می کند و به این شایعه خطرناک خودی و غیرخودی دامن نمی زند.