اسماعیل یغمایی از باستان شناسان مشهور ایران و از چهره های تاثیرگذار در شناخت، پژوهش و حفاظت از میراث فرهنگی کشور پس از سکته مغزی در بیمارستان بستری شد.
یغمایی از جمله پژوهشگرانی است که بیش از نیم قرن از زندگی علمی و تخصصی خود را وقف کاوش، مطالعه، مستندسازی و حفاظت از میراث تاریخی و تمدنی ایران کرده است و نام او با برخی از مهم ترین تحقیقات و کاوش های باستان شناسی کشور گره خورده است. آثار و دستاوردهای علمی این استاد پیشکسوت، سهمی ماندگار در شناخت لایه های تمدنی ایران و غنای دانش باستان شناسی کشور داشته و منبعی ارزشمند و الهام بخش برای نسل های مختلف پژوهشگران به شمار می رود.
اسماعیل یغمایی متولد شهریور 1320 تحصیلات عالی خود را در رشته باستان شناسی و هنر در دانشگاه تهران به پایان رساند و فعالیت حرفه ای خود را از اردیبهشت 1346 با استخدام در اداره کل باستان شناسی کشور آغاز کرد. از آن پس به عنوان سرپرست یا عضویت در هیأتهای علمی در دهها طرح کاوش و کاوش باستانشناسی در نقاط مختلف ایران شرکت کرد و نقش مؤثری در شناسایی، حفاظت و معرفی میراث تاریخی کشور داشت.
از سوابق علمی وی می توان به شرکت در کاوش های برجسته ای مانند هفت تپه در خوزستان، شوش، شهر سوخته، تپه چغاگاوانه در اسلام آباد غرب، مرودشت، کرمانشاه، کنگاور، دشت قزوین، گرگان، کرمان و مناطق شمال غرب ایران اشاره کرد. پژوهش هایی که بخشی از تاریخ و هویت تمدنی ایران را بیشتر روشن کرده و بر غنای مطالعات باستان شناسی کشور افزوده است.
استاد یغمایی علاوه بر فعالیت های میدانی در زمینه تالیف نیز آثار ارزنده ای از خود به جای گذاشته است. کتابهای «سوش؛ کاوشهای باستانشناسی در پانزدهمین شهر دوره عیلام میانی»، «گیسوان هزار ساله؛ گوشهای از خاطرات یک باستانشناس»، «آن قصری که جمشید…؛ پژوهشی در تاریخنگاری تخت جمشید»، «نقاط امن» و «زمانی که من در کودکی از پژوهشگران او بودم، از آثار علمی او به چاپ رسیده است.» و تجربیات تحقیقاتی برای آیندگان.