از افزایش تقاضا تا شکاف در نرخ ها؛ بانک مرکزی چگونه می تواند بازار ارز را کنترل کند؟
به گزارش تسنیم، دلار امروز در بازار آزاد باز هم افزایش یافت و در جریان معاملات به محدوده بالای 240 هزار تومان رسید. این افزایش در حالی رخ داد که بازار ارز همچنان تحت تاثیر چندین متغیر به طور همزمان است و نمی توان رشد قیمت را تنها ناشی از کمبود عرضه یا افزایش تقاضای روزانه دانست.
چرا دلار گران شد؟
در شرایط کنونی چهار عامل بیش از سایر متغیرها بر قیمت دلار تأثیر می گذارد. افزایش انتظارات تورمی، تقاضای احتیاطی، شکاف بین نرخ رسمی و آزاد و فشارهای پولی و نقدینگی.
افزایش انتظارات تورمی باعث شده برخی فعالان اقتصادی برای حفظ ارزش دارایی های خود به سمت ارز حرکت کنند. این تقاضا الزاماً مصرفی یا تجاری نیست و تنها با هدف پوشش ریسک کاهش ارزش ریال می تواند شکل بگیرد.
از سوی دیگر شکاف قابل توجه نرخ بازار آزاد و نرخ رسمی همچنان یکی از عوامل تاثیرگذار بر رفتار معامله گران است. هر چه این فاصله بیشتر باشد، انگیزه تقاضا برای ورود به بازار آزاد بیشتر می شود و نرخ آزاد به شاخص مهمتری برای انتظارات قیمت تبدیل می شود.
در کنار این عوامل، رشد نقدینگی و فشارهای تورمی نیز در بلندمدت بر بازار ارز تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی هرگونه افزایش نااطمینانی اقتصادی می تواند تقاضای احتیاطی ارز را تشدید کند.
بنابراین رشد امروز دلار را می توان نتیجه تقویت تقاضای احتیاطی در کنار شکاف نرخی و فشارهای تورمی دانست. عواملی که بازار را نسبت به تغییرات عرضه حساس تر کرده است.
آیا افزایش عرضه ارز می تواند بازار را آرام کند؟
عرضه ارز یکی از سریع ترین ابزارهای بانک مرکزی برای پاسخگویی به افزایش تقاضا است. تزریق هدفمند منابع ارزی می تواند در کوتاه مدت از شدت فشار خرید بکاهد، اما تاثیر آن به نحوه مداخله و تداوم عرضه بستگی دارد.
اگر بازار فرض کند که عرضه ارز صرفاً یک اقدام موقتی است، ممکن است پس از کاهش مداخله، تقاضا دوباره افزایش یابد. بنابراین بحث فقط میزان ارز تزریقی نیست؛ اما قابل پیش بینی بودن سیاست عرضه نیز مهم است.
از سوی دیگر، استفاده گسترده از ذخایر ارزی برای کنترل قیمت ها در صورتی که از درآمدهای ارزی پایدار حمایت نشود، نمی تواند راه حلی دائمی تلقی شود.
بانک مرکزی چه اقداماتی می تواند انجام دهد؟
یکی از گزینه های سیاستی افزایش عرضه منظم و هدفمند ارز در بازار رسمی و تجاری است تا تقاضای واقعی اقتصاد از بازار آزاد جدا شود. همچنین شفافتر کردن روند تخصیص ارز میتواند از شکلگیری تقاضای احتیاطی و انتقال آن به بازار آزاد جلوگیری کند.
گزینه دیگر کاهش تدریجی شکاف بین نرخ های رسمی و بازار آزاد است. این اقدام می تواند انگیزه های ناشی از اختلاف نرخ را کاهش دهد، اما اجرای سریع آن ممکن است هزینه واردات و فشار تورمی را افزایش دهد. بنابراین سرعت و نحوه اجرای آن بسیار مهم است.
سیاست پولی بخش دیگری از این معادله است. کنترل رشد نقدینگی، مدیریت ترازنامه بانک ها و تعدیل شرایط بازار بین بانکی می تواند به کاهش فشارهای تورمی کمک کند. البته محدودیت بیش از حد اعتبار می تواند هزینه تامین مالی شرکت ها را نیز افزایش دهد.
در کنار همه این اقدامات، شفافیت در سیاست ارزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اعلام شفاف سازوکار مداخله، عرضه ارز و چارچوب سیاست می تواند بخشی از نااطمینانی بازار را کاهش دهد و از تبدیل انتظارات افزایش یافته به تقاضای واقعی جلوگیری کند.
چشم انداز بازار ارز
رفتار امروز دلار نشان می دهد که بازار همچنان به متغیرهای تورمی، نقدینگی و سیاست ارزی حساس است. بنابراین کاهش موقت قیمت با مداخله ارزی لزوماً به معنای تغییر روند عوامل اساسی بازار نیست.
از سوی دیگر، اگر سیاستگذار بتواند همزمان عرضه ارز را مدیریت کند، شکاف نرخی را کاهش دهد، رشد نقدینگی را کنترل کند و چارچوب سیاست ارزی شفافتری را ارائه کند، فشارها بر بازار کاهش مییابد.
بنابراین رشد امروز دلار بیش از آنکه ناشی از یک عامل باشد، نتیجه همزمان انتظارات تورمی، تقاضای احتیاطی، شکاف نرخی و شرایط پولی است. به همین دلیل، کنترل بازار به یک ابزار محدود نمی شود.
عرضه هدفمند ارز می تواند فشار کوتاه مدت را کاهش دهد، اما تثبیت بازار مستلزم مجموعه ای از سیاست های هماهنگ پولی و ارزی است. سیاست هایی که عرضه و تقاضای ارز و انتظارات فعالان اقتصادی را به طور همزمان هدف قرار می دهد.