محوطه باستانی بیستون نیز در سال 1384 به عنوان پنجمین اثر ملی ایران به این فهرست اضافه شد که در قوانین و مقررات یونسکو تاکید شده است که اثرات مخرب توسعه ای و زیست محیطی مانند آلودگی های آلاینده از جمله عوامل تهدید کننده میراث جهانی و توسعه مضر است. اقداماتی نباید در حریم خصوصی این آثار انجام شود. این در حالی است که کارشناسان میراث فرهنگی از دهه های گذشته نسبت به بالا بودن آلاینده های شیمیایی و تاثیر مخرب آن بر آثار تاریخی هشدار داده اند.
اما در دو مورد تخت جمشید و بیستون وضعیت فرق می کند، پتروشیمی مرودشت قبل از ثبت جهانی تخت جمشید و زمان ثبت این اثر ساخته شده است؛ اما در دو مورد تخت جمشید و بیستون وضعیت متفاوت است. وجود داشت. اگرچه در دولت هشتم تلاش هایی با هدف جابجایی پتروشیمی مرودشت انجام شد، اما این تلاش ها به سرانجام و نتیجه مطلوب نرسید، به طوری که در سال های اخیر، پتروشیمی مرودشت به روند بهسازی و نوسازی خود ادامه داد و مجتمع دیگری در به منظور توسعه اهداف پتروشیمی تبدیل شد.
اکنون نزدیک به نیم قرن از فعالیت پتروشیمی مرودشت می گذرد و آلاینده های شیمیایی رها شده در هوا نیز گریبانگیر زندگی تخت جمشید شده است.
کارشناسان لیکولوژی سال ها پیش به دلیل گسترش گلسنگ های نیتروژن دوست در سطوح تاریخی تخت جمشید و وجود آلاینده های شیمیایی نیتروژن دار ناشی از فعالیت پتروشیمی مرودشت در رشد سریع گلسنگ ها هشدار داده بودند.
مبارزه با گلسنگ در آثار تاریخی یک موضوع جهانی است
«علیرضا جعفری زند» باستان شناس اعلام کرد: شرکت پتروشیمی مرودشت تأثیر مستقیم و مخربی بر نقوش تخت جمشید و تخت رستم دارد به طوری که حتی قبل از انقلاب نیز موضوعی بود که آلاینده های ناشی از فعالیت این شرکت می توانست. به آثار تاریخی منطقه آسیب رساند، به همین دلیل طرح واگذاری پتروشیمی مطرح شد، پس از انقلاب در دولت هشتم، طرح انتقال پتروشیمی به دلیل آلاینده های شیمیایی تسریع شد، اما متأسفانه با وجود اینکه طرح انتقال پتروشیمی هرگز به نتیجه نرسید. انتقاد کارشناسان
این باستان شناس با بیان اینکه در حال حاضر شاهد افزایش رشد گلسنگ ها در تخریب نقش های تخت جمشید هستیم، ادامه داد: اخیرا در بازدید از سایت جهانی تخت جمشید متوجه رشد گلسنگ ها بر روی آثار و نقش های سنگی شدم. تخت جمشید اگرچه رطوبت نقش بسزایی در رشد این گلسنگ ها دارد، اما آلاینده های شیمیایی منتشر شده در هوا توسط پتروشیمی و رطوبت ناشی از باران اسیدی، بدترین و مخرب ترین آسیب را به سنگ نگاره ها وارد کرده است.
وی با تاکید بر اینکه مبارزه با گلسنگ در آثار تاریخی موضوعی جهانی است، ادامه داد: شهرهای رم و فلورانس ایتالیا بیشترین آثار سنگی را دارند اما از سال 2013 مرمتگران و کارشناسان ایتالیایی با روش های علمی و پروژه آهک زدایی را آغاز کردند. آهک زدایی چندین سال به طول انجامید زیرا گلسنگ در تمام آثار تاریخی جهان وجود دارد و حذف آن نیاز به علم مدرن و روش های اساسی دارد.
جعفری زند بیان کرد: ایتالیا در زمینه حذف گلسنگ بسیار پیشرفته است و با برنامه جهانی در زمینه تشکیل گلسنگ پیش می رود، برنامه مبارزه با گلسنگ در آثار سنگی و ساختمان ها یک سال و نیم به طول انجامید، جلسات متعددی برگزار شد و کارشناسان از سراسر جهان برای یافتن روشی گرد هم آمدند. گام های صحیح را برای کلسیم زدایی ساختمان های سنگی ایتالیایی بردارید.
این باستان شناس معتقد است در ایران مطالعات علمی و دانشگاهی در زمینه گلسنگ مشاهده نمی شود. آلاینده های ناشی از فعالیت های پتروشیمی یکی از عوامل افزایش گلسنگ ها در تخت جمشید است و رشد گلسنگ ها در آثار تاریخی ایران به قدری جدی است که نه تنها نقوش تخت جمشید با فرسودگی مواجه است، بلکه نقوش محوطه باستانی بیشاپور به دلیل رشد گلسنگ ها دیگر دیده نمی شود.
جعفری زند با بیان اینکه فعالیت های انجام شده در کشور برای آهک زدایی به هیچ وجه علمی نیست، افزود: تخت جمشید یک کار جهانی است و مرمت آن نیز نیازمند تفکر جهانی است. در ایوان جنوبی کاخ چرا، نقوشی سبز شده و متأسفانه همچنان با جت آب، ابزاری که آب را تحت فشار میاندازد، برای از بین بردن گلسنگ استفاده میشود. در حالی که این روش برای سنگ های مقاومی مانند مرمر یا گرانیت مناسب است نه آهک های تخت جمشید که بسیار شکننده و پوسته پوسته هستند.
بیستون در راس نابودی گلسنگ ها قرار دارد
هنوز مشخص نیست که چرا پالایشگاه پتروشیمی بیستون که یکی از تولیدکنندگان اصلی آلکیل بنزن خطی (LAB) و آلکیل بنزن (HAB) در ایران و منطقه خاورمیانه است، در فاصله نزدیک و درست در کنار بیستون ساخته شده است. محوطه باستانی؟ اما آنچه مشخص است سطح بالای ترکیبات نیتروژن دار و تبدیل آن به اسید نیتریک و تاثیر جدی آن بر این محیط جهانی است. اسید نیتریک (HNO3) یک اسید قوی است که از نیتروژن (N)، اکسیژن (O) و هیدروژن (H) تشکیل شده است.
محمد سهرابی که پیش از این نسبت به تهدید گلسنگ ها بر روی آثار تاریخی به ویژه برخی از میراث جهانی ایران واقع در عرصه های طبیعی هشدار داده بود، گفت: در حال حاضر اثر مخرب رشد گلسنگ ها در سطوح تاریخی بیستون بسیار چشمگیرتر از سایر آثار تاریخی است. . تخت جمشید است.
به گفته این گلسنگ شناس، موقعیت جغرافیایی پتروشیمی بیستون و انتشار گازهای نیتروژن دار ناشی از فعالیت آن مرکز صنعتی؛ به همراه وجود سایر عوامل زنده و غیر زنده موثر بر رشد گلسنگ ها. باعث شده است که گلسنگ های بیستون اغلب به گلسنگ های نیتروژن دوست تبدیل می شوند و فعالیت آنها بسیار سریعتر و مخرب تر از روند معمول است.
وی معتقد است: مطالعات انجام شده در کشورهای دیگر نشان می دهد که پالایشگاه های پتروشیمی و انتشار گازهای حاوی نیتروژن ناشی از فعالیت آنها بر روی جامعه یا کلنی های گلسنگ ها تأثیر دارد، اما برخی افراد کم تجربه افزایش آلودگی هوا را برای کاهش گلسنگ ها مناسب می دانند. یک تشبیه عجیب، زیرا تأثیر آلودگی هوا بر گلسنگ های اپی فیتی یا رشد روی پوست درختان (حساس به آلودگی) را نباید با تأثیر آلودگی هوا بر گلسنگ های سنگی مقاوم در برابر آلودگی هوا مقایسه کرد و نظریه هایی ارائه کرد.
سهرابی تاکید کرد: بدون شک با افزایش ترکیبات نیتروژن دار، ترکیب سنگ آهک های نیتروژن دوست در سطوح سنگ های تاریخی افزایش یافته است و بقای زیبایی بصری مهم ترین آثار تاریخی ایران را با خطر جدی مواجه می کند. . بنابراین سهم صنعت پتروشیمی منطقه در تشدید تخریب زیستی ناشی از فعالیت گلسنگ ها در محوطه باستانی بیستون غیرقابل انکار است.
تاکنون هیچ اقدامی برای ارزیابی مخاطرات زیست محیطی ناشی از فعالیت پالایشگاه منطقه در سطوح آثار تاریخی صورت نگرفته و حتی تحقیقات علمی برای بررسی تخریب زیستی در میراث جهانی بیستون صورت نگرفته است. سهرابی گفت: البته با حمایت وزارت میراث فرهنگی طی سال های گذشته پیشرفت های زیادی در زمینه تهیه اطلس گلسنگ تخت جمشید صورت گرفته و این اطلس تهیه شده است و در حال تهیه منابع مالی برای آن هستیم. انتشار.
شکی نیست که انتشار ترکیبات نیتروژن دار از مراکز صنعتی و تبدیل آن به اسید نیتریک باعث افزایش خوردگی سطوح سنگ می شود. مقالات علمی زیادی در این زمینه توسط متخصصان منتشر شده است.
برنده چالش پایگاه پتروشیمی و میراث فرهنگی کیست؟
سال هاست آلاینده های زیست محیطی در بیستون وجود دارد، پتروشیمی با حمایت مسئولان شهری و فرمانداری همچنان سر جای خود ایستاده و زیر بار طرح های مطالعاتی و آسیب شناسی پایگاه میراث فرهنگی بیستون نمی رود. طرح های مطالعاتی میراث فرهنگی نیز به دلیل کمبود بودجه به نتیجه نمی رسد و در این بین; یکی از مهمترین آثار جهانی ایران در خطر گازهای آلوده است. اما نتیجه چه خواهد بود؟
مدیر پایگاه جهانی بیستون “صامت اجرایی” در خصوص ساخت پتروشیمی بیستون و تاثیر آلاینده های آن بر کتیبه بیستون گفت: قبل از ثبت پرونده بیستون در میراث جهانی، پتروشیمی بیستون در فاصله 5 کیلومتری هوا قرار داشت. که اکنون در محدوده دیدنی این بنای جهانی قرار دارد. ساخته شده
وی افزود: همزمان با ثبت پرونده ثبت جهانی بیستون، پتروشیمی نیز یکی از مشکلات موجود در پرونده دیده شد. سال ها پیش مطالعاتی برای تعیین میزان آلودگی و تاثیر آن بر کتیبه بیستون انجام شد. البته هنوز نتایج بررسی ها مشخص نشده است اما با آزمایش های انجام شده بر روی نمونه های مشابه این آلاینده ها مشخص شد که این آلاینده ها می توانند عامل باران اسیدی و اثرات مخرب بر روی کتیبه باشند. بودن
مدیر پایگاه بیستون تاکید کرد: در سال جدید بودجه اختصاصی برای مطالعات و خرید تجهیزات مانیتورینگ کتیبه بیستون در نظر گرفته شده است تا بتوانیم آلاینده ها را تا ارتعاش کتیبه با یک سال بررسی کنیم. نظارت بر. در این راستا مشاور تایید شده و قرار است به زودی تجهیزات خریداری شود.
اجرایی، اما به پیگیری مستمر پایگاه جهانی بیستون از پتروشیمی کرمانشاه اشاره کرد و گفت: در زمستان 1401 پایگاه میراث جهانی بیستون با هدف انجام مطالعات آسیب شناسی و نجات بخشی بیستون با مدیرعامل پتروشیمی جلساتی برگزار کرد. کتیبه و درخواست همکاری برای اجرای طرح مطالعاتی و آسیب شناسی که متاسفانه پتروشیمی موافقت نکرد و زیر بار مطالعات آسیب شناسی و امداد و نجات نرفت.
به گفته این مجری، پایگاه بیستون در طول این سال ها بحث ها و درگیری های زیادی با پتروشیمی ها داشته اما هیچ گاه زیر بار این طرح نیفتاده و در آخرین جلسه مدیرعامل پتروشیمی اعلام کرد که می توانم برای میراث فرهنگی گریه کنم اما من نمی توانم نان بدهم.
همانطور که مدیر پایگاه جهانی بیستون می گوید: در حال حاضر از آنجایی که طرح های مطالعاتی میراث فرهنگی بر اساس آلودگی های پتروشیمی به نتیجه نرسیده است، نمی توانیم این آلودگی ها را اثبات کنیم و از حمایت فرمانداری و مدیران شهری برخوردار باشیم، اما با نتایج برنامه نظارتی، قطعا به نتایج مستند می رسیم. و به نتیجه قابل قبولی خواهیم رسید که با حمایت و حمایت فرمانداری و مسئولین شهرستان بتوانیم طرح همکاری مطالعاتی و نظارتی را با کمک پتروشیمی ها پیش ببریم و این مجموعه ارزشمند جهانی را از آسیب آلاینده ها حفظ کنیم.