آخرین مطالب

همکاران

این 4 اصل فلسفی زندگی شما را نجات می‌دهد

این 4 اصل فلسفی زندگی شما را نجات می‌دهد

گزارش کردن اخبار فوریفیلسوفان رساله های فلسفی خود را در موقعیت های گوناگون نوشته اند. ارسطو شب قبل از تدریس، ژان ژاک روسو در وان حمام، مارکوس اورلیوس در چادر جنگی خود قبل از طلوع فجر و ابن سینا در نیمه شب در اتاق خوابش. اما او یکی از فیلسوفانی است که مهم ترین رساله فلسفی خود را در اگزیستانسیالیستی ترین موقعیت ممکن نوشت: بوئتیوس در زندان.

انیسیوس مانلیوس سویرینوس بوئتیوس فیلسوف قرن پنجم و ششم میلادی و سیاستمدار مهم رومی است که یکی از مهمترین آثار فلسفی قرون وسطی را در زندان و حدود یک ماه قبل از اعدامش نوشته است. بوئتیوس به دلیل توطئه علیه امپراتور روم دستگیر و زندانی شد. حکم دادگاه او قطعی بود: مرگ. او قبل از اعدام در ناخوشایندترین شرایط و در انتظار مرگ یک سوال مهم فلسفی را با خود مطرح کرد: «چرا از مرگ نترسم؟» وی سپس سوال دوم را مطرح کرد: «یک عمر فلسفه خواندن چه کرد؟ آیا در این لحظه حساس که در آستانه مرگ هستم آیا فلسفه می تواند مرا از غم و اندوه رها کند؟»

ذهن ناآرام بوئتیوس اندوه و درد بزرگ او را به اثری بزرگ تبدیل کرد. قلم و کاغذ به دست گرفت و در تاریکی سلول شروع به نوشتن مهمترین رساله فلسفی خود کرد. رساله ای که سعی در پاسخگویی به سوالات فوق داشت. این رساله «De Consolatione Philosophiae» یا «در تسلی فلسفه» نام داشت.

بوئتیوس در آغاز این رساله وضعیت وجودی خود را شرح می دهد. پشت درهای بسته زندان و در انتظار مرگ جلاد آهی کشید و گفت: در شکوفه شور و ذوقم شعر می خواندم اما حالا گریان و غمگین باید ترانه های غمگین بخوانم.

در این لحظه بانویی زیبا به نام «فلسفه» یا حکمت بر بوئتیوس ظاهر می شود و از او دلجویی می کند. بانوی فلسفه سعی می کند جوهر حکمت را برای زندانی توضیح دهد و از این طریق ثابت کند که فلسفه حتی در لحظه مرگ نیز سودمند است و می تواند تنش های وحشتناک درونی انسان را از بین ببرد و او را در آرامش ابدی غرق کند.

نتیجه گفتگوی بوئتیوس و بانوی فلسفه را می توان در چند اصل خلاصه کرد; چند اصل که می توان آنها را عصاره حکمت رواقی (که اساس بوئتیوس در رساله تسلیت فلسفه است) دانست. این چند اصل می تواند عینی ترین جنبه های خرد باشد و در زندگی روزمره افراد مورد استفاده قرار گیرد و آنها را از غم و اندوه ناشی از بیکاری، مشکلات مالی، مرگ عزیزان، جدایی، بیماری و… رهایی بخشد.

الف- هیچ چیز به خودی خود عامل بدبختی نیست

(دفتر دوم، نثر چهارم)

هیچ چیز بدبختی نیست مگر زمانی که فکر می کنی.

هیچ چیز مایه بدبختی نیست، مگر اینکه آن را بدبختی بدانی.

این یکی از صریح ترین اظهارات بوئتیوس در مورد رنج است. او تاکید می کند که قضاوت و نگرش فرد نسبت به موقعیت زندگی خود نقش مهمی در تجربه شادی و ناراحتی دارد. آنچه که فرد به عنوان رنج درک می کند چیزی نیست که واقعاً دردناک باشد، بلکه محصول کوته نظری خود اوست. در واقع انسان به دلیل محدود بودن ذهن و عدم آگاهی از اسرار سرنوشت (فورتونا) حوادثی را که برایش اتفاق می افتد بدبختی می داند، اما این اتفاقات تکه ای از پازل کلی است که در نهایت انسان را به سعادت می رساند. به عبارت دیگر، در نهایت، همه انسان‌ها در صورتی به سعادت می‌رسند که به سرنوشت اعتماد کنند و حوادث جزئی دردناک را «بدبختی» ندانند و تا آخر عمر به آن فکر نکنند.

ب به دنبال شادی بیرون از خود نباش

(دفتر دوم، نثر چهارم)

پس ای انسانهای فانی، بیرون از سعادت نهفته در درونتان به دنبال چه هستید؟

پس ای مردم، چرا به دنبال شادی در درون خود هستید؟

بوئتیوس در این عبارت منبع سعادت را از ثروت و مقام و امور بیرونی به حقیقت درونی انسان منتقل می کند. این اصل نیز ادامه اصل قبلی است. این دیدگاه فرد نسبت به چیزهای مختلف است که به خوشبختی و ناراحتی واقعی معنا می بخشد. آدمی که عقلش آرام نیست، اگر دنیا هم داشته باشد، حریص است و خودش را بدبخت می داند چون دنیای دیگری ندارد. به همین دلیل به نظر بانوی فلسفه، چوپانی که به دنبال چیزی نیست و نگران آینده خود نیست، خوشبخت تر از اسکندر مقدونی است که در آتش طمع و طمع برای اشغال هند و چین می سوزد.

ج چیزی که از دست دادی واقعا مال تو نبود

(دفتر دوم، نثر دوم)

شما لطف دارید که گویی استفاده از دیگری است، حق ندارید شکایت کنید که گویی کاملاً از آن خودتان است.

باید شکرگزار باشید، چنانکه گویی از مال دیگری بهره برده اید; اما حق نداری شکایت کنی، انگار چیزهایی را که همه مال تو بود از دست داده ای.

بوئتیوس این را از زبان بخت (فورتونا) می گوید. مضمون آن این است که ثروت و موقعیت اجتماعی در اختیار دائمی انسان نیست تا از فقدان آن شکایت کند، گویی حقی ازلی از او سلب شده است. به قول خیام:

برخیز و در غم دنیا فروتن باش

بنشین و از شادی لذت ببر

در طبیعت دنیا اگر وفادار بودی

نوبت تو از دیگران نرسید

بر اساس نظر مهم بوئتیوس که یکی از اصول رواقی است، اصولاً انسان مالک چیزی نیست، زیرا همه چیز گذرا و موقتی است و به همین دلیل نمی توان آن را در اختیار کسی قرار داد. به همین دلیل طمع مردم برای کسب چیزهای مختلف (اعم از مال، مال، عاشق و…) چیزی جز تلاشی بیهوده نیست و فقط باعث درد و رنج آنها می شود. به طور خلاصه: اگر نمی خواهید رنج بکشید، سعی نکنید عزیز خود را نگه دارید.

د انسان به طور طبیعی خیر می خواهد، اما اشتباه می کند و باعث شر می شود

(کتاب سوم، نثر دوم)

زیرا در ذهن انسان ها میل به حقیقت خیر وجود دارد که به طور طبیعی کاشته می شود، اما به گمراهی به باطل می انجامد.

زیرا میل به خیر واقعی به طور طبیعی در وجود انسان نهفته است; اما خطا آنها را از مسیر منحرف می کند و به خیر باطل می رساند.

بر اساس این قاعده که می توان آن را مبنای همه موارد فوق دانست، همه انسان ها ذاتاً میل به خیر و نیکی دارند و اگر مرتکب خطا و بدی می شوند به دلیل اشتباهی است که در تشخیص آن مرتکب شده اند. به همین دلیل نباید از افرادی که با ما بدی می کنند ناراحت باشیم. در کارشان عمدی نیست. آنها قصد دارند برای ما خیر کنند، اما راه را اشتباه می روند و ناخواسته باعث رنجش ما می شوند. درک عمیق این نکته بسیاری از دردهای درونی ما را از بین می برد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *