گزارش کردن اخبار فوریدر اینجا، یک سوال قدیمی دوباره مطرح می شود: زن ایرانی چیست؟ زنی که لاله مرزبان در صحبت هایش درباره او گفت؛ زنی که برای انتخاب، آزادی و غلبه بر محدودیت ها تلاش می کند؟ یا زنی که منتقدان داخلی اش می گویند نباید روایتش را به تصویری تقلیل داد که برای جشنواره های غربی جذاب تر است؟
پاسخ به این سوال ساده نیست. زیرا هر دو تصویر می توانند بخشی از واقعیت جامعه ایرانی باشند.
“مراقب” و زنی در جستجوی آزادی
فیلم «مراقب» ساخته محسن قرایی داستان دختر جوانی است که می خواهد برای دنبال کردن رویای مدل شدنش به ترکیه برود اما پدرش که زندانبان و متهم به فساد است، او و خانواده اش را در خانه حبس می کند.
بیشتر بخوانید:
فیلم “دقت” درباره چیست؟ | لاله مرزبان و فیلمی که حواشی آن تازه شروع به اکران کرده است
دختر همایون و نوه محمدرضا شجریان خواننده شد! | ببینید
مهران مدیری در تله دلتنگی چرا شصتچی دیگر نمی خندد؟ | دل ما در دهه هشتاد شادتر بود!
پاسخ تند بازیگر زن به حاشیه جنجالی دهانم بوی پیاز نمی داد!
در مرکز این داستان زنی قرار دارد که می خواهد در مورد زندگی خود تصمیم بگیرد و از محیطی که او را محدود کرده است خارج شود. همین مضمون، صرف نظر از کیفیت نهایی فیلم، برای جشنواره های بین المللی قابل توجه است. چرا که روایت زنان مستقل، معترض و در جستجوی رهایی، در بسیاری از رویدادهای سینمایی جهان در سال های اخیر جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. اما مشکل از زمانی شروع می شود که یک روایت به تمام تصویر زنان ایرانی تبدیل می شود.
یک جایزه مهم، اما نه یک شیر طلایی
«مراقب» در بخش «افق» جشنواره فیلم ونیز حضور داشت و برای دریافت جایزه اصلی این رویداد یعنی شیر طلایی رقابت نکرد. بنابراین جایزه بهترین بازیگر زن در این بخش اگرچه موفقیت قابل توجهی برای لاله مرزبان است، اما از نظر وضعیت جشنواره قابل مقایسه با جوایز بخش مسابقه اصلی نیست.
این تمایز مهم است; چرا که در فضای رسانه ای گاه تفاوت بخش های جشنواره نادیده گرفته می شود و جایزه ای جزئی به عنوان یکی از بزرگترین افتخارات سینمای جهان اهدا می شود.
از سوی دیگر، هنوز قضاوت نهایی درباره کیفیت خود فیلم وجود ندارد. چون «دقت» در دسترس عموم قرار نگرفته است و قضاوت درباره فیلمنامه، بازی و کارگردانی نیازمند تماشای کامل اثر است.
مشکلی فراتر از یک فیلم
اما لبه اصلی شاید نه در جشنواره، بلکه در واکنش های پس از آن شکل گرفته است. مرزبان هنگام دریافت جایزه از تجربه زنان ایرانی و مسئله آزادی گفت. کلماتی که برای بخشی از مخاطبان خارج از ایران نماینده صدای زنان ایرانی محسوب می شد.
از سوی دیگر منتقدان داخلی این سوال را مطرح کردند که چرا وقتی قرار است از زنان ایرانی و مصائب آنها صحبت شود، همیشه همان تصویری که برای مخاطب غربی آشناتر و جذاب تر است برجسته می شود؟
این منتقدان می گویند زن ایرانی فقط دختر جوانی نیست که بخواهد خانه را ترک کند. زن ایرانی می تواند مادر خانواده ای باشد که عزیزی را در جنگ از دست داده، زنی که با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم می کند، دختر جوانی که در شهرهای مختلف ایران زندگی می کند یا زنی که با وجود همه محدودیت ها تجربیات و خواسته های متفاوتی دارد.
هیچکس مالک انحصاری «زن ایرانی» نیست.
شاید پاسخ این باشد که هیچ یک از این دو تصویر به تنهایی کل واقعیت نیستند. زن ایرانی شخصیت واحد و یکدستی نیست که بتوان آن را در یک سخنرانی، فیلم یا جشنواره تعریف کرد.
لاله مرزبان حق دارد از آزادی زنان صحبت کند و منتقدان او حق دارند بپرسند چرا برخی از روایت ها بیشتر دیده می شوند و برخی دیگر کمتر؟
مسئله اصلی انتخاب نکردن بین این دو تصویر است. بلکه پذیرش کثرت زنان ایرانی است. زنی که می تواند هم آزادی بخواهد و هم نگران خانواده، معیشت و امنیت باشد. از محدودیت های اجتماعی انتقاد کند و نسبت به سرنوشت کشورش حساس باشد.
شاید زن واقعی ایرانی دقیقاً در این پیچیدگی باشد. نه تصویری که فقط برای جشنواره های خارجی جذاب است و نه تصویری که منتقدان داخلی می خواهند جایگزین آن شوند. زن ایرانی پیش از آنکه نماینده یک روایت سیاسی باشد، انسانی است با انتخاب ها، رنج ها و آرزوهای گوناگون.