امید محمدی; بازار گروه خودرو: بازار خودرو در کشور بار دیگر به جایی رسیده است که کلمه ثبات بیش از آنکه نویدبخش آرامش باشد، تصویر توقفی سنگین بر فراز قله قیمت را تداعی می کند. در روزهایی که دیگر مانند هفته های گذشته نرخ ها بالا و پایین نمی روند، سوال اصلی این نیست که آیا بازار آرام شده است، بلکه این آرامش بر چه اساسی است و تا کی می تواند ادامه داشته باشد. موج افزایشی قیمت ها که از اواسط سال آغاز شد، با تغییر مکانیسم عرضه، رشد نرخ ارز و افزایش فشار خودروسازان برای اصلاح قیمت ها، بازار را وارد مدار جدیدی کرد. مداری که در آن شکاف قیمتی کارخانه و بازار نه تنها کاهش نیافت، بلکه ابزاری برای توجیه افزایش های بعدی شد. در این میان، سیاستهای محدودکننده واردات، هزینههای تحمیلشده به واردکنندگان و تمرکز مجوزها در تعداد محدودی از شرکتها، بر پیچیدگیهای اوضاع افزوده است. از یک سو بخش قابل توجهی از مصرف کنندگان واقعی به دلیل کاهش قدرت خرید از بازار خارج شدند و از سوی دیگر تقاضای سرمایه دوباره جان گرفت و خودرو را به پناهگاهی امن برای حفظ ارزش پول تبدیل کرد. برای بررسی این تحولات و پاسخ به این سوال که آیا چشم انداز کاهش قیمت ها وجود دارد یا خیر، با «علی خسروانی» از فعالان بازار خودرو گفت وگو کرده ایم.
* در یک هفته اخیر صحبت هایی مبنی بر عدم نوسانات محسوس در بازار به گوش می رسد، آیا این وضعیت را می توان نشانه بازگشت تعادل دانست یا آنچه رخ داده صرفاً تثبیت قیمت ها در سطح بالا بوده است؟
اگر دوره کوتاه مدت را در نظر بگیریم، بله. حدود یک هفته است که بازار نوسان جدی نداشته و قیمت ها در همان سطوح قبلی باقی مانده است. اما این تصویر کامل داستان نیست. در یک ماه گذشته تا چند روز پیش بازار روند صعودی داشت. موج افزایش قیمت ها از حوالی مهرماه امسال آغاز شد. زمانی که رشد نرخ ارز ایجاد شد و بحث انتقال ارز به تالار دوم مطرح شد و برخی شرکت ها با فضاسازی عملا قیمت های بازار را افزایش دادند. پس از افزایش شکاف قیمت کارخانه و بازار، این اختلاف به عنوان فشار بر نهادهای تصمیم گیری مستند شد و در نهایت مجوز افزایش قیمت صادر شد. سازمانهای مرتبط به ناچار با رشد قیمتها همراه شدند و عملاً قیمتگذاری بیشتر از قبل در اختیار شرکتها قرار گرفت. علاوه بر این موضوع، ممنوعیت واردات برای مردم و تحمیل هزینه های سنگین به واردکنندگان از تعرفه های بالا تا نیازهای خدمات متعدد، فضای رقابتی را محدود کرد. نتیجه این مجموعه جهش قیمت و سپس تثبیت در سطح جدیدی بود. بنابراین آنچه امروز شاهد آن هستیم ثبات پس از افزایش قیمت است، نه کاهش قیمت.
همچنان شاهد تشکیل صف های طولانی برای تعداد محدودی از خودروها هستیم. میلیون ها ثبت نام برای عرضه محدود یا استقبال گسترده از خودروهای وارداتی گواه این است که بخشی از تقاضا به انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود است.
* در سال های گذشته معمولا در همین بازه زمانی بازار خودرو با التهاب بیشتری همراه بود. امسال اما آن تب معمولی کمتر دیده می شود. آیا این موضوع را باید ناشی از کاهش قدرت خرید مردم دانست؟ کاهش قدرت خرید تا چه اندازه در رکود نسبی بازار موثر بوده است؟
ما باید بین دو نوع تقاضا تفاوت قائل شویم. تقاضای مصرف کننده و تقاضای سرمایه در بخش مصرف، واقعیت این است که خودرو سال هاست که به تدریج از سبد خرید بسیاری از خانوارها حذف شده است. وقتی قیمت ارزان ترین خودروها به میلیاردها می رسد، طبیعی است که یک خانواده متوسط یا یک جوان نمی تواند به راحتی وارد این بازار شود. بنابراین کاهش قدرت خرید در بخش مصرف کننده کاملا مشهود است. اما از سوی دیگر همچنان شاهد تشکیل صف های طولانی برای تعداد محدودی از خودروها هستیم. میلیون ها ثبت نام برای عرضه محدود یا استقبال گسترده از خودروهای وارداتی گواه این است که بخشی از تقاضا با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود وارد بازار می شود. تا قبل از اواسط سال، خودرو عملا جذابیت سرمایه خود را از دست داده بود و حتی بازدهی آن کمتر از سود بانکی بود. اما با افزایش نرخ ارز نگاه پایتخت به خودرو برگشت. به همین دلیل است که همزمان با کاهش قدرت خرید عمومی، همچنان شاهد تقاضای قابل توجهی در برخی از منابع هستیم. پارادوکسی که بازار امروز را شکل داده است.
* شنیده ها حاکی از آن است که برخی شرکت های خودروسازی با عرضه محدود «بازاریابی» را آغاز کردند، آیا چنین پدیده ای در بازار خودرو رخ داده است؟
زمانی که مجوزهای خاصی به تعداد محدودی از شرکت ها داده می شود و سایر فعالان اجازه ورود ندارند، زمینه مدیریت عرضه فراهم می شود. در چنین شرایطی، این شرکت می تواند برای تعداد کمی از خودروها ثبت نام محدود انجام دهد. وقتی صدها هزار نفر برای چند ده دستگاه ثبت نام می کنند و اکثریت موفق به خرید نمی شوند، اثر روانی آن به بازار منتقل می شود. این فضا باعث می شود خریدار در بازار آزاد حاضر به پرداخت رقم بالاتری شود، زیرا احساس می کند دسترسی به خودرو سخت و محدود است. به نظر من این وضعیت نتیجه تمرکز مجوزها و نبود رقابت گسترده است. اگر امکان واردات و عرضه برای چند بازیکن فراهم شود، رقابت شکل می گیرد و امکان چنین رفتارهایی کاهش می یابد.
ما باید بین «ارزان» و «اصلاح قیمت» تمایز قائل شویم. بخش قابل توجهی از قیمت خودرو ناشی از تعرفه های بالا، هزینه های جانبی، الزامات اسقاط و سایر سربارهایی است که به خودرو تحمیل می شود. در صورت کاهش این هزینه ها و تعدیل تعرفه ها بخشی از قیمت اصلاح می شود
* با توجه به شرایط موجود، بسیاری از مخاطبان این سوال را مطرح می کنند که آیا باید منتظر ارزان شدن خودرو باشیم؟ آیا کاهش قیمت در افق آینده قابل تصور است؟
ما باید بین «ارزان» و «اصلاح قیمت» تمایز قائل شویم. بخش قابل توجهی از قیمت خودرو ناشی از تعرفه های بالا، هزینه های جانبی، الزامات اسقاط و سایر سربارهایی است که به خودرو تحمیل می شود. در صورت کاهش این هزینه ها و تعدیل تعرفه ها بخشی از قیمت اصلاح می شود. عامل مهم دیگر واردات فراوان است. اگر واردات در دست تعداد محدودی از شرکت ها بماند، رقابت واقعی شکل نمی گیرد. اما اگر به صدها شرکت اجازه ورود داده شود و محدودیتهای غیرضروری برداشته شود، رقابت قیمتها از بین خواهد رفت. در غیر این صورت، انتظار کاهش جدی چندان واقعی نیست و بازار در این سطوح به ثبات نسبی خود ادامه خواهد داد.