امید محمدی; بازار گروه خودرو: در سال های اخیر صنعت خودروسازی کشور بیش از هر زمان دیگری به حضور خودروسازان چینی وابسته شده است. حضوری که ابتدا با هدف پرکردن خلاء ناشی از خروج برندهای اروپایی، ژاپنی و کره ای شکل گرفت اما رفته رفته به رکن اصلی بازار خودرو تبدیل شد. امروزه بخش قابل توجهی از خودروهای عرضه شده در بازار چه به صورت مونتاژی و چه به صورت واردات محدود، با نشان یا پلت فرم چینی شناخته می شوند. موضوعی که ساختار رقابت را تغییر داده و انتظارات مصرف کنندگان ایرانی را تحت تاثیر قرار داده است. در شرایطی که بازار خودرو با نوسانات شدید نرخ ارز، افزایش هزینه های تولید، تغییر مبانی محاسباتی گمرکی و تغییر سیاست های وارداتی مواجه است، آینده خودروسازان چینی با پرسش های جدی مواجه است. محدودیت منابع ارزی و تلاش دولت برای کنترل واردات با افزایش تعرفه ها از یک سو فضای عملیاتی شرکت های واردکننده را پیچیده کرده است و از سوی دیگر تشدید فشارهای بین المللی و حساسیت چین به اعتبار برندهای خود در بازارهای جهانی معادلات جدیدی را پیش روی این خودروسازان قرار داده است. در چنین فضایی این سوال مطرح می شود که آیا خودروسازان چینی همچنان ایران را یک بازار استراتژیک می دانند یا سیاست حضور حداقلی و محتاطانه را در پیش خواهند گرفت؟ برای بررسی این موضوعات با «بابک صدرائی» کارشناس صنعت خودرو گفت وگو کرده ایم.
*با توجه به نوسان نرخ ارز، بازار خودرو در ماه های منتهی به پایان سال چه مسیری را دنبال می کند؟
برای پاسخ به این سوال باید در چارچوبی کلان به موضوع نگاه کرد، نمی توان بازار خودرو را از عوامل سیاسی و اقتصادی کشور جدا کرد. نوسانات نرخ ارز همچنان سیگنال فزاینده ای به بازار می دهد، اما در عین حال مجموعه شرایط به سمت رکود شدن بازار پیش می رود. رکودی که لزوماً به معنای کاهش قیمت نیست و می تواند «رکود فزاینده» باشد. در صورت مهار نشدن فنر قیمتی دلار و افزایش مالیات خودرو در سال آینده می توان جهت کلی بازار را پیش بینی کرد. ارزی که برای واردات خودرو اختصاص داده شده بود از حدود 80 هزار تومان به 110 هزار تومان و نرخ محاسباتی گمرکی از محدوده قیمتی 70 هزار تومان به بیش از 100 هزار تومان رسیده است. این اعداد مستقیماً بر قیمت خودرو تأثیر می گذارد.
* افزایش عوارض گمرکی و سیاست های ارزی دولت چه تاثیری بر بازار خواهد داشت؟
دولت با کسری بودجه مواجه است و طبیعی است که می خواهد درآمد خود را از محل مالیات افزایش دهد. از سوی دیگر به دلیل محدودیت منابع ارزی، تمایل به کنترل و مهار واردات دارد. این سیاست به گونه ای طراحی شده است که از یک سو میزان واردات کاهش یابد و از سوی دیگر از محل افزایش عوارض درآمد بیشتری برای دولت ایجاد شود. این اتفاق بیشترین تاثیر را روی خودروهای وارداتی و مونتاژی دارد. اما بازار خودروهای داخلی نیز مصون نیست. افزایش نرخ ارز، افزایش مالیات، رشد هزینه نیروی انسانی و تورم، همه و همه فشار هزینه را به خودروسازان داخلی منتقل می کند و نتیجه آن سیگنال افزایش قیمت است.
* با توجه به مطالبی که قبلا در مورد رشد قیمت خودرو اشاره کردید، آیا می توان انتظار کاهش قیمت داشت؟
واقعیت این است که بازار به سمت رکود می رود اما این رکود به معنای کاهش قیمت نیست. ممکن است معاملات کاهش یابد، اما قیمت ها همچنان روند افزایشی خواهند داشت. همه چیز به عرضه خودروسازان بستگی دارد. سمت و سوی تولید، مشکلات قطعه سازی، محدودیت های انرژی و سایر چالش هایی که پیش روی خودروسازان است. این عوامل فراتر از بحث عرضه و تقاضا هستند و باید در یک چارچوب کلان اقتصادی بررسی شوند.
واردات خودرو در سه چهار سال اخیر بسیار نامنظم و شلخته انجام شده است. هم از نظر تعداد شرکت های درگیر، هم از نظر انواع خودروهای وارداتی و هم خدمات پس از فروش. مدیریت مشخص و منسجمی وجود نداشت
* بر اساس آنچه در برنامه بودجه 1405 ابلاغ شده بود، شاهد افزایش تعرفه واردات خودرو هستیم. در صورت اجرایی شدن این موضوع می توان انتظار رشد واردات خودرو برای سال آینده را داشت؟
واردات خودرو در سه چهار سال اخیر بسیار نامنظم و شلخته انجام شده است. هم از نظر تعداد شرکت های درگیر، هم از نظر انواع خودروهای وارداتی و هم خدمات پس از فروش. مدیریت مشخص و منسجمی وجود نداشت. تعرفه های اعلام شده فعلا اعلام شده و بسته به شرایط ممکن است تغییر کند. هم افزایش و هم کاهش؛ اما سیگنال دریافتی این است که دولت قصد ندارد واردات را به طور کامل ممنوع کند، زیرا این ممنوعیت می تواند شوک قیمتی بزرگی به بازار وارد کند. در عوض تلاش می شود تا به تدریج شیب واردات کاهش یابد. هر زمان که تعرفه ها افزایش می یابد، تقاضا برای واردات کاهش می یابد و در عمل ارز کمتری به این بخش اختصاص می یابد، این سیاستی است که دولت دنبال می کند.
* استفاده از ارز برای واردات خودرو به کشور چقدر موثر است؟
در سطح فعلی، این امر بسیار بعید است. فکر نمی کنم کسی ارزی را که در خارج از کشور دارد برای واردات خودرو با این میزان ریسک و موانع خرج کند. این موضوع بیشتر روی کاغذ مطرح می شود. در عمل، قوانین نانوشته و موانع اجرایی بسیاری وجود دارد که راه را می بندد. به همین دلیل تصور میکنم دولت در تلاش است تا واردات را به تدریج و بدون ممنوعیت رسمی محدود کند.
چین امروزی چین 15 سال پیش نیست. بازارهای اروپایی مهمی دارد و به شدت نگران شهرت برند خود است. اگر به این نتیجه برسند که حضورشان در ایران برایشان ریسک بین المللی ایجاد می کند، قطعا سطح حضورشان را کاهش می دهند یا حتی بازار را ترک می کنند.
* با توجه به شدت تحریم های ظالمانه، زمزمه هایی مبنی بر خروج خودروسازان چینی از کشور به گوش می رسد، نظر شما در این مورد چیست؟
خودروسازان چینی بسیار محافظه کار هستند. آنها شرایط تحریم ها، فشارهای بین المللی و خطرات حضور در ایران را به دقت ارزیابی می کنند. چین امروزی چین 15 سال پیش نیست. بازارهای اروپایی مهمی دارد و به شدت نگران شهرت برند خود است. اگر به این نتیجه برسند که حضورشان در ایران برایشان ریسک بین المللی ایجاد می کند، قطعا حضورشان را کاهش می دهند یا حتی بازار را ترک می کنند. الان هم می بینیم که خیلی از شرکت های چینی وارد تولید مستقیم نشدند و فقط از طریق واسطه اقدام به ارسال خودرو کردند. شرایط را ارزیابی می کنند. اگر فشار زیاد شود، بعید نیست که برخی از آنها تصمیم بگیرند حضور خود را به طور کلی رد کنند، هرچند فکر نمی کنم هنوز به آن نقطه نرسیده باشیم.
* کارنامه خودروسازان چینی در صنعت خودروسازی ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
برای پاسخ به این سوال ابتدا باید یک سوال اساسی تری مطرح کنیم: از خودروساز چینی چه خواسته ایم؟ آیا ما یک بازار رقابتی واقعی ایجاد کردیم؟ آیا ما این پیام را دادیم که اگر کیفیت، انتقال فناوری یا خدمات ارائه نشود، رقبای ژاپنی یا اروپایی جایگزین آن خواهند شد؟ واقعیت این است که چنین فضایی وجود نداشت. ما شرایطی ایجاد کردیم که خودروساز چینی عملاً بی رقیب شد. وقتی رقیبی وجود نداشته باشد، انگیزه ای برای بهبود کیفیت وجود ندارد. در کشورهای عربی، حوزه خلیج فارس یا آمریکای جنوبی، خودروسازان چینی باید با برندهای اروپایی، ژاپنی، کره ای و آمریکایی رقابت کنند. به همین دلیل روی کیفیت، تنوع محصول، خدمات پس از فروش و قیمت گذاری با جدیت بیشتری کار می کند. اما در بازاری که تقاضا بارها جلوتر از عرضه حرکت می کند، طبیعی است که رفتار متفاوتی از خود نشان دهد. در مجموع بخشی از عملکرد ضعیف ناشی از خودروسازان چینی است، اما بخش مهمتر به دلیل شرایطی است که در بازار خودرو ایجاد کردیم.