امید محمدی; بازار: این هفته مرکز پژوهش های شورای اسلامی گزارشی از الزامات ورود ایران به زنجیره خودروهای برقی منتشر کرد. انتشار این گزارش می تواند راهنمای دولت چهاردهم و سید محمد اتابک وزیر صمت باشد تا تصمیمات جدیدی برای توسعه حمل و نقل برقی اتخاذ کنند. البته آنچه در این گزارش گردآوری شده در دو سال اخیر در گزارش ها و مصاحبه های متعددی مورد توجه رسانه «بازار» قرار گرفته است. در گزارش مذکور سه مرحله برای ورود به زنجیره ارزش خودروهای برقی تعریف شده است که گام اول «چی»، گام دوم «چرا» و مرحله پایانی «چگونه» است. متأسفانه در واحدهای خودروسازی و یا واحدهای تحقیق و توسعه شرکت های تولیدی در مورد این مراحل تحقیقی انجام نشده است.
64 درصد از خودروهای جهان در اروپا و آسیا هستند. سهم آمریکای جنوبی، خاورمیانه و آفریقا 11 درصد از خودروها در ترافیک است
نگاهی به تولید و مصرف خودرو در جهان
بر اساس گزارش مرکز پژوهش های شورای اسلامی، 64 درصد خودروهای جهان در اروپا و آسیا هستند. سهم آمریکای جنوبی، خاورمیانه و آفریقا 11 درصد از خودروها در ترافیک است. در سال 2022، انجمن خودروسازان اروپا اعلام کرد که 68 میلیون خودروی سواری در سراسر جهان تولید شده است که نسبت به سال 2021 9.7 درصد افزایش داشته است. اما رشد تولید خودرو در سال 2022 به معنای بهبود فروش نیست، زیرا در این سال زنجیره تامین و سیستم لجستیکی در جهان با چالش هایی مواجه شد و عرضه خودرو 9.2 درصد کاهش یافت.
با توجه به اینکه خودروسازان جهان طی سال 2022 رشد تولید را تجربه کردند، ارزش صادرات خودرو توسط 5 صادرکننده بزرگ یعنی آمریکا، آلمان، ژاپن، کره جنوبی و مکزیک حدود 776.5 میلیارد دلار بوده است. این کشورها بیش از 51.4 درصد خودروهای صادراتی را در سال مذکور تولید کردند.
در اینجا لازم به ذکر است که خودروسازی با ۱۳ میلیون کارگر در این صنعت یکی از مهمترین صنایع برای اقتصاد اروپا است. این تعداد کارمند به این معنی است که 7 درصد از کل مشاغل در اروپا به خودروسازی وابسته است، گردش مالی صنعت خودروسازی اروپا معادل 8 درصد از تولید ناخالص داخلی این اتحادیه است. بنابراین اتحادیه اروپا برای حفظ اقتصاد و مشاغل صنعت خودرو مجبور به تعیین تعرفه برای واردات خودروهای برقی چینی می شود.
سه مرحله اصلی برق رسانی را بدانید
پیش از این گفته شده بود که در گزارش مرکز پژوهش های شورای اسلامی به سه مرحله «چی»، «چرا» و «چگونه» ورود به زنجیره تامین بین المللی خودروهای برقی اشاره شده است. در گام اول یا چرایی، بحث برقیسازی حملونقل بر مزایایی مانند کاهش آلودگی هوا، تغییر مدل و نوع مصرف انرژی و بهبود کیفیت زندگی متمرکز شده است. در گام دوم یا چگونگی، برقیسازی حملونقل بر توجیه اقتصادی، نحوه تولید، توزیع برق پاک و زیرساخت متمرکز میشود. در مرحله پایانی، برقیسازی حملونقل چیست، به جزئیات فناوری باتری، مشخصات خودرو و خدمات پس از فروش پرداخته میشود. وزیر سابق صمت در دولت سیزدهم بدون در نظر گرفتن این سه مرحله پیگیر برقی شدن حمل و نقل بود.
به استثنای چین، انتظار میرود این رقم برای بسیاری از تولیدکنندگان در شرایط فعلی غیراقتصادی باشد. قیمت های بالای 30000 دلار بدون یارانه دولتی برای اکثر کشورها جذاب نیست
تفاوت بین تولید خودروهای الکتریکی در چین و جهان
بر اساس گزارش مذکور، بسیاری از کارشناسان انتظار داشتند که قیمت یک خودروی برقی متوسط به راحتی به زیر 30 هزار دلار (در اروپا زیر 30 هزار یورو) برسد. اما انتظار می رود به جز چین، این رقم برای بسیاری از تولیدکنندگان در شرایط فعلی غیراقتصادی باشد. قیمت های بالای 30000 دلار بدون یارانه دولتی برای اکثر کشورها جذاب نیست. چینی ها آماده هستند تا بازار جهانی خودرو را در تمامی کلاس های تولیدی در اختیار بگیرند. تفاوت قیمت تمام شده تولید در چین با آمریکا و کشورهای اروپایی، علاوه بر پیشرفت خیره کننده چینی ها در کل زنجیره تامین، برتری مطلق آنها را در بازار خودروهای اقتصادی به اثبات رسانده است.
تمرکز بیش از حد چینی ها بر تولید خودروهای برقی باعث شده تا شکاف قیمت خودروها تا حد زیادی افزایش یابد، در این شرایط تنها 23 درصد از خودروهای برقی تولید شده در چین بیش از 40 هزار یورو قیمت دارند. .
چین در حال حاضر به سرعت در حال حرکت به سمت تغییر مدل های تثبیت شده توسعه صنعت خودرو در سطح جهانی است و در این راه به موقعیت ممتازی دست یافته است. صنعت چین اصول خودروسازان بین المللی را به چالش کشیده است. سرمایه گذاری بلندمدت چین در مهندسی و علوم پایه برای ظهور چین به عنوان پیشرو در خودروهای الکتریکی بسیار مهم بوده است. هم افزایی سیاست های کلان ملی چین در زمینه مهندسی و علوم پایه راه را برای تولید اقتصادی خودروهای هوشمندتر، سبزتر و مرتبط تر هموار کرده است.
مرکز پژوهش های شورای اسلامی در گزارش خود برای ورود به زنجیره ارزش بین المللی خودروهای برقی، 30 ملاحظات را برای تحلیل استراتژیک بر اساس الزامات اقتصادی، اجتماعی و صنعتی تعریف کرده است. این ملاحظات به 6 دسته تقسیم می شوند
30 نکته برای ورود به زنجیره ارزش بین المللی خودروهای برقی
مرکز پژوهش های شورای اسلامی در گزارش خود برای ورود به زنجیره ارزش بین المللی خودروهای برقی، 30 ملاحظات را برای تحلیل استراتژیک بر اساس الزامات اقتصادی، اجتماعی و صنعتی تعریف کرده است. این ملاحظات به 6 دسته تقسیم می شوند که عبارتند از: الزامات طراحی استراتژی کلان، الزامات اقتصادی-اجتماعی، الزامات روابط بینالملل و توسعه زنجیره تامین، الزامات زیرساخت، انرژی و محیط زیست، الزامات حملونقل و در نهایت الزامات توسعه صنعتی.
این 6 دسته از الزامات، نتایج بررسیهای گسترده در مورد تأثیر بر پذیرش خودروهای الکتریکی و حمل و نقل هستند و پیامدهای گسترده انتقال به خودروهای الکتریکی را تحلیل کردهاند. ورود به زنجیره ارزش بینالمللی خودروهای برقی تنها یک تغییر تکنولوژیک در حملونقل نیست، بلکه باید تعاملات چند جانبه در بخشها در سطوح مختلف کشور صورت گیرد. شاید مهم ترین نکته در این گزارش همگرایی و واگرایی سیاست های ملی و بین المللی با اولویت حمل و نقل پایدار باشد.