فتانه ولیدی هنر موسیقی را نزد اساتید موسیقی چون حسن کامکار و پدرش محمد شریف ولیدی آموخت.
خبر درگذشت این خواننده واکنش های بسیاری را در پی داشت. روزنامه اعتماد به همین مناسبت با ژیوار شیخ الاسلامی خواننده و سرپرست گروه ژیوار درباره جایگاه و تاثیر هنری فتانه ولیدی گفت وگویی داشته است.
گالری هنری فتانه ولیدی
استاد فتانه ولیدی سنت شکنی کرد و عرصه آواز را در زمان و مکان و موقعیتی که در آن قرار داشتند ساختارشکنی کرد. قبلاً محدودیتی برای خوانندگی بانوان وجود داشت، اما سعی کردند از این محدودیت عبور کنند. به هنرستان موسیقی رفتند، پدر خانم فتانه نوازنده بود و موقعیت خاصی داشت. خانم ولیدی هم موسیقی کردی را به خوبی اجرا کرد و هم به موسیقی ایرانی تسلط داشت و متن های فوق العاده زیبایی نوشت. هنرمندان کردستانی او و هنرش را به خوبی می شناسند و البته تمام فعالیت هایش تا 21 سالگی ادامه داشت و پس از آن از ادامه تحصیل بازماند.
یعنی این همه شهرت و صدایی که طول کشید مربوط به فعالیت آنها تا 21 سالگی است؟
بله بعدش نخوندن…
چرا بیشتر نخواندند؟
نمی دانم؛ صحبت های زیادی شده است، همه یک چیزی می گویند. دقیقاً مشخص نیست چرا نخوانده اند، اما آثار او هنوز در یادها مانده و اگر الان هم به آثارش گوش کنیم تازه هستند.
سال ها از خلق آثار او می گذرد، حدود 5 دهه; اما خبر درگذشت او واکنش های بسیاری را در بین هنرمندان و مردم هنردوست داشت. ویژگی کارهای خانم ولیدی چه بود؟
من فکر می کنم چند نکته در ماندگاری آثارشان مهم بود، اول از همه شعر و آهنگسازی خوب که البته به دورانی برمی گردد که خوانندگان، آهنگسازان و شاعران همیشه مجبور بودند کار را به صورت گروهی انجام دهند و همه در کار خود کار می کردند. تخصص خود را، و همان چیز، آثار آن را حفظ دوره های قبلی است. مثل الان نبود که هر خواننده ای آهنگ خودش را بسازد و شعر بگوید یا برعکس. از طرفی صدایش خاص بود. ظرافت و زنانگی در صدای بانو فتانه ترانه های آنها را بسیار دلنشین می کند. همه اینها کار خانم ولیدی را ماندگار و زیبا کرده است.
برای شما که خواننده کردزبان و مدرس آواز ایرانی هستید، چه جایگاهی دارند و چرا هنر خانم ولیدی را مهم می دانید؟
واقعیت این است که الگوی خوانندگی من خانم فتانه ولیدی بود. یعنی برای اولین بار با علاقه و ذوق او خواندم. من خودم جزو اولین کسانی بودم که هیچ وقت فعالیتم را در عرصه موسیقی و خوانندگی قطع نکردم و همیشه روی صحنه بودم. خانم فتانه ولیدی و سایر خوانندگان زن الگوی من هستند. باید بگویم به عشق فتانه ولیدی به آواز کردی روی آوردم و در همان ابتدای کار خوانندگی به بازخوانی آثار خانم ولیدی پرداختم.
اجرای چهار نفره دبیرستان بوعلی سنندج – سال 47
ترانه سرا: فتانه ولیدی تار: محمدرضا لطفی تمبک: بیژن کامکار سناتور: پشنگ کامکار
با این اوصاف اگر بخواهید از بین آثار خانم ولیدی که خوانده اید یکی را انتخاب کنید کدام آثار را دوست دارید؟
همه آثار بانو فتانه ولیدی زیباست. اما آنها اثری دارند که داستان عاشقانه ای از زبان یک زن را روایت می کند، به دل او لالایی می خواند و خود را آرام می کند: ترانه ای که با آن جذابیت پدری عشق را با تمام وجود فریاد می زند و گویی شعرش معنای واقعی را تداعی می کند. زندگی او، قطعه “لایه به لایه قلب من لایه به لایه در باغ سینه من است.
کار دیگری با عنوان «بهار و گل و عشق» دارند که آن هم فوق العاده زیبا و بسیار احساسی است. همه آثار او پر جنب و جوش و دارای روح و احساس هستند و فکر می کنم هر آهنگی که فتانه ولیدی خوانده باشد هیچ وقت قدیمی نمی شود و تاریخ انقضا ندارد.
او از سن 7 سالگی در دهه 1940 با موسیقی بزرگ شد. خوانندگی را از رادیو ملی شروع کردند و در ۲۱ سالگی در مجموع ۶۵ آهنگ کردی و فارسی را در رادیو کرمانشاه و سنندج ضبط کردند. می خواهم بگویم به نظر من خانم فتانه ولیدی معروف ترین بانوی موسیقی کردستان است که مدت ها سکوت کرده و زندگی سختی داشته است. فتانه ولیدی با درد و تنهایی از دنیا رفت. زنی بود که در 21 سالگی با وجود زیبایی و شهرت همه چیز برایش ساکت شد و رنج زیادی کشید. یادش جاودانه و صدایش جاودانه.
دیدار با حسین علیزاده
همایون زارعان با انتشار تصویری از دیدار حسین علیزاده با فتانه ولیدی، نقل قول جالبی از این نوازنده بزرگ ایرانی منتشر کرد.
حسین علیزاده درباره این دیدار می گوید: این خواننده زن یکی از بهترین خواننده های کردی است که با حسن کامکار کار کرده است. زندگی هنری این خواننده بسیار عجیب است و در این سفر متوجه شدم که بهمن قبادی داستان فیلم نیو مانگ را بر اساس زندگی فتانه ولیدی ساخته است.
درباره فیلم نیو مانگ ساخته بهمن قبادی
داستان نیو مانگ (به معنای نیمه ماه) به «مامو» نوازنده قدیمی و سرشناس کردستانی برمی گردد که به همراه فرزندانش پس از صدام برای اجرای کنسرت در عراق سفری را آغاز می کنند. در این سفر، کاکو، مرد میانسالی که خود را از ارادتمندان مامو می داند، به عنوان راننده و در اتوبوسی که از دوستش به امانت گرفته شده، او را همراهی می کند. مامو یکی یکی بچه هایش را که در مناطق مختلف زندگی می کنند جمع می کند، اما پسر آخرش از پدرش می خواهد که دقایقی قبل از سوار شدن به اتوبوس از ماشین پیاده شود. پسر به مامو می گوید که “پیرمرد” روستا گفته است که مامو بهتر است به این سفر نرود زیرا وقتی ماه کامل شود برایش اتفاقی می افتد.
مامو می گوید که به هر حال به این سفر ادامه می دهد زیرا سال هاست که مسدود شده است. مامو به سراغ خواننده زنی به نام هشو (به معنی خوشه انگور) می رود که سال هاست با 1334 زن دیگر در تبعید زندگی می کند، اما هشو صدای سابق خود را همراه با اعتماد به نفس از دست داده است. آنها در مسیر عبور از مرز با حوادث و موانع مختلفی روبرو می شوند.
Niue Mang یک فیلم جاده ای است که ترکیبی از فضای واقعی و سورئال است. در سال هایی که موسیقی در ایران رها شده بود، یکی از دغدغه های هنرمندان به تصویر کشیدن این وضعیت بود. البته بسیاری از مردم از این واقعیت چشم پوشی کردند. اما بهمن قبادی، فیلمساز سرشناس، در چهارمین فیلم بلند خود به نام نیوئه مانگ به سراغ موسیقی کردی رفته است.
بهمن قبادی درباره تولید این اثر می گوید: اگرچه به دلیل برخی مسائل محدودیت های زیادی داریم، اما هنر مرز ندارد. در این فیلم نشان داده می شود که هنرمندان چگونه این همه رنج را تحمل می کنند تا یک شبانه روز سه ساعته به سنندج سفر کنند تا به اربیل، پایتخت کردستان عراق برسند. رنج آنها مشکل من بود.