وزارت صمت در برابر ورود ایران نوین به جاده مخصوص چه مسئولیتی دارد؟

امید محمدی; بازار گروه خودرو: راه اندازی مجموعه های بزرگ فروش خودرو می تواند به سازماندهی بازار، افزایش شفافیت معاملات و بهبود دسترسی مشتریان به خدمات کمک کند. اما وقتی یک گروه فعال در صنعت تبلیغات تصمیم می گیرد از جایگاه یک ارائه دهنده خدمات تبلیغاتی فراتر رفته و به یکی از بازیگران مستقیم بازار خودرو تبدیل شود، دیگر نمی توان آن را سرمایه گذاری تجاری یا توسعه فعالیت اقتصادی تلقی کرد. این اتفاق به ویژه در بازاری مانند ایران که با مشکلات ساختاری در زمینه تولید، واردات، قیمت گذاری، خدمات پس از فروش و حقوق مصرف کننده مواجه است، نیاز به بررسی دقیق تری دارد. «گروه نوین ایران» با راه اندازی «اتوپلازا» در تهران عملا وارد مرحله جدیدی از فعالیت اقتصادی شده است. مجموعه ای با مساحت اعلام شده 164000 متر مربع، ظرفیت پیش بینی شده 90 نمایشگاه تخصصی و پارکینگ حدود 3000 خودرو که قرار است بیش از یک نمایشگاه معمولی، خرید و فروش خدمات خودروهای نو و کارکرده، کارشناسی، قیمت گذاری، تعویض، بیمه، تامین مالی، لیزینگ و خدمات فنی را در یک مکان متمرکز کند. اما سوال اصلی اینجاست که آیا توسعه چنین زیرساختی بدون داشتن تجربه و تخصص عمیق در صنعت خودرو می تواند به بهبود بازار منجر شود؟ آیا وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان متولی سیاست گذاری و نظارت بر بازار خودرو معیارهای مشخصی برای ورود بازیگران جدید به این عرصه دارد؟

گروه ایران نوین نیز از تجربه خود در زمینه فروش و واردات خودرو و برگزاری نمایشگاه صحبت کرده است. بنابراین موضوع، انکار مطلق هیچ سابقه ای از این مجموعه در بازار خودرو نیست; بلکه موضوع اصلی میزان و عمق این تجربه نسبت به ابعاد فعالیتی است که اتوپلازا برای آن در نظر گرفته است. مدیریت یک مرکز خرید بزرگ با مدیریت زنجیره تامین و خدمات تخصصی خودرو متفاوت است

تبلیغات جایگزینی برای تخصص خودرو نیست

ما نمی توانیم اهمیت تبلیغات، بازاریابی و ارتباط با مشتری در صنعت خودرو را انکار کنیم. حتی در بزرگترین بازارهای خودروی جهان، شرکت های تبلیغاتی و بازاریابی نقش مهمی در توسعه فروش، معرفی محصولات و ایجاد روابط بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان دارند. با این حال، تفاوت مهمی بین ارائه خدمات تبلیغاتی به صنعت خودرو و ورود مستقیم به تجارت و زنجیره تامین خودرو وجود دارد. یک شرکت تبلیغاتی ممکن است توانایی بالایی در درک رفتار مشتری، طراحی کمپین های فروش، تولید محتوا و ایجاد شبکه ارتباطی داشته باشد. اما مدیریت بازار خودرو نیاز به دانش دیگری دارد. شناخت ساختار قیمت گذاری، الزامات فنی، استانداردهای ایمنی، فرآیند واردات، تامین قطعات، گارانتی، خدمات پس از فروش، ارزیابی خودروهای فرسوده و مسئولیت های قانونی تامین کننده از جمله مواردی است که به تنهایی با تبلیغات جایگزین نمی شود. گروه ایران نوین نیز از تجربه خود در زمینه فروش و واردات خودرو و برگزاری نمایشگاه صحبت کرده است. بنابراین موضوع، انکار مطلق هیچ سابقه ای از این مجموعه در بازار خودرو نیست; بلکه موضوع اصلی میزان و عمق این تجربه نسبت به ابعاد فعالیتی است که اتوپلازا برای آن در نظر گرفته است. مدیریت یک مرکز خرید بزرگ با مدیریت زنجیره تامین و خدمات تخصصی خودرو متفاوت است.

در دنیا مسیر ورود به صنعت خودرو چگونه بود؟

نگاهی به نمونه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد شرکت‌هایی که از حوزه‌های رسانه‌ای و تبلیغاتی وارد عرصه خودروسازی شدند، معمولاً این مسیر را از طریق خرید مشاغل تخصصی، جذب نیروی متخصص، ایجاد زیرساخت‌های عملیاتی و توسعه تدریجی خدمات طی کردند. به عنوان مثال، گروه آمریکایی Cox Enterprises که فعالیت خود را با انتشار روزنامه آغاز کرد، در سال 1968 شرکت «مانهایم» را خریداری کرد. شرکتی که از سال 45 در زمینه حراج عمده خودرو فعالیت می کند.این خرید نقطه ورود جدی کاکس به بازار خودرو بود. این گروه طی دهه های بعد با توسعه فعالیت های تخصصی مجموعه ای از خدمات حراج خودرو، بازار، بازاریابی نمایندگی و فناوری های مدیریت فروش را تشکیل دادند. نکته حائز اهمیت در این مثال این است که ورود گروه رسانه ای کاکس به بازار خودرو از طریق دستیابی به یک کسب و کار تخصصی و توسعه ظرفیت های عملیاتی آن صورت گرفت و نه تنها با اتکا به توان تبلیغات و ساخت مرکز نمایشگاهی. از سوی دیگر، شرکت آلمانی اتووان که در سال 2012 تاسیس شد، از ابتدا با هدف ایجاد زیرساخت های تخصصی برای خرید و فروش خودرو شکل گرفت. این شرکت در سال 2025 بیش از 842 هزار خودرو معامله کرد و در بیش از 30 کشور جهان فعالیت داشت. همچنین گروه هدین سوئد که از سال 1985 فعالیت خود را به عنوان نمایندگی فروش خودرو آغاز کرد، امروزه با بیش از 310 نمایندگی و عرضه بیش از 50 برند یکی از بازیگران اصلی خرده فروشی خودرو در اروپا است. وجه مشترک این نمونه ها، شکل گیری تخصص خودرویی در کنار توسعه زیرساخت های فروش است. بنابراین نمی توان آن را تنها به دلیل ورود یک شرکت تبلیغاتی به بازار خودرو با گروه های بزرگ خودروسازی در دنیا برابری کرد. در عین حال نمی توان ادعا کرد که هیچ گروه تبلیغاتی در دنیا وارد عرصه خودروسازی نشده است. موضوع اصلی نحوه ورود و سطح تخصص و سازوکارهای نظارتی است.

اگر گروهی مالک زیرساخت ها، مدیر نمایشگاه ها، بر عملکرد آنها نظارت دارد و در حوزه واردات فعال است، وزارت امنیت باید اطمینان حاصل کند که بین این نقش ها تضاد منافع وجود نداشته باشد و هیچ فعال اقتصادی از سمت مدیریتی خود برای ایجاد مزیت غیررقابتی استفاده نکند.

وزارت صمت؛ ناظر بازار یا ناظر توسعه مراکز تجاری؟

در این میان مسئولیت وزارت حریم خصوصی اهمیت بیشتری پیدا می کند. این وزارتخانه نمی تواند نسبت به توسعه زیرساخت های بزرگ عرضه خودرو بی تفاوت باشد. زیرا هر گروهی که به صورت گسترده وارد خرید و فروش، واردات، خدمات مالی و خدمات پس از فروش می شود، با حقوق هزاران مصرف کننده و منافع فعالان بازار رابطه مستقیم دارد. بر اساس آیین نامه اجرایی قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان خودرو، عرضه کنندگان، واسطه های فروش و خدمات پس از فروش مشمول الزامات خاصی می باشند. شفافیت قیمت و شرایط فروش، ارائه قرارداد مشخص، انجام تعهدات تحویل، تضمین و رسیدگی به شکایات از جمله وظایف تعریف شده در این چارچوب است. همچنین وزارت حریم خصوصی مسئول نظارت بر عملکرد تامین کنندگان و شبکه های خدماتی است. بنابراین سوال وزارت حراست این است که در توسعه مجتمع هایی مانند اتوپلازا چه سازوکاری برای احراز صلاحیت فعالان، تفکیک مسئولیت ها، نظارت بر عملکرد نمایشگاه ها و تضمین حقوق خریداران در نظر گرفته شده است؟ موضوع زمانی حساستر می شود که به گفته مسئولان اتوپلازا قرار است نمایندگانی از برندهای مختلف در این مجموعه مستقر شوند اما مدیریت نمایشگاه ها و نظارت بر فعالیت آنها نیز در اختیار اتوپلازا باشد. همچنین گروه ایران نوین از پیگیری فعالیت در زمینه واردات خودرو صحبت کرده است. این ساختار سوال مهمی در مورد مرز بین مالکیت فضای تجاری، مدیریت فروش، نظارت بر عملکرد تامین کنندگان و فعالیت مستقیم در بازار ایجاد می کند. اگر گروهی مالک زیرساخت ها، مدیر نمایشگاه ها، نظارت بر عملکرد آنها و فعال در حوزه واردات باشد، وزارت حراست باید اطمینان حاصل کند که بین این نقش ها تضاد منافع وجود نداشته باشد و هیچ فعال اقتصادی از موقعیت مدیریتی خود برای ایجاد مزیت غیررقابتی استفاده نکند.

اتوپلازا فقط در مورد افتتاح یک مجتمع بزرگ در یک جاده خاص نیست. بلکه آزمونی برای سیاست وزارت حراست در مواجهه با بازیگران جدید در بازار خودرو است. این وزارتخانه باید مشخص کند که چه معیارهایی برای ورود چنین مجموعه هایی به زنجیره فروش و خدمات خودرو دارد و چگونه از حقوق مصرف کننده و رقابت سالم حمایت می کند.

توسعه بازار با افزایش اندازه نمایشگاه حاصل نمی شود

بازار خودروی داخلی بیش از افزایش تعداد مراکز نمایشگاهی نیازمند اصلاح مکانیسم عرضه، شفافیت معاملات، ثبات مقررات، رقابت واقعی و پاسخگویی عرضه کنندگان است. ایجاد یک مرکز بزرگ با ده ها نمایشگاه به خودی خود به معنای کاهش قیمت خودرو، افزایش کیفیت خدمات یا حمایت از مصرف کننده نیست. اگر قرار باشد در چنین مجموعه ای فضای بیشتری برای عرضه محصولات ایجاد شود اما سازوکار قیمت گذاری، نظارت بر معاملات، مسئولیت گارانتی، تامین قطعات و رسیدگی به شکایات مشخص نباشد، لزوماً توسعه فیزیکی بازار به توسعه اقتصادی آن منجر نخواهد شد. از سوی دیگر ورود سرمایه گذاران جدید به بازار خودرو نباید با محدودیت های غیر ضروری مواجه شود. رقابت و سرمایه گذاری خصوصی می تواند به بهبود خدمات و افزایش بهره وری کمک کند. اما این رقابت باید بر اساس صلاحیت حرفه ای، شفافیت مالی و پاسخگویی باشد، نه فقط قدرت مالی، تبلیغات یا دسترسی به زیرساخت های بزرگ. در نهایت، اتوپلازا فقط در مورد افتتاح یک مجتمع بزرگ در یک جاده خاص نیست. بلکه آزمونی برای سیاست وزارت حراست در مواجهه با بازیگران جدید در بازار خودرو است. این وزارتخانه باید مشخص کند که چه معیارهایی برای ورود چنین مجموعه هایی به زنجیره فروش و خدمات خودرو دارد و چگونه از حقوق مصرف کننده و رقابت سالم حمایت می کند. صنعت خودرو برای توسعه نیاز به سرمایه گذاری دارد، اما سرمایه بدون تخصص و نظارت نمی تواند توسعه پایدار را تضمین کند. بازار خودرو نباید به عرصه ای تبدیل شود که هر شرکتی با سرمایه و توان تبلیغاتی بتواند در آن نقش آفرینی کند بدون اینکه با توجه به ابعاد فعالیت خود پاسخگو باشد. در این بازار، اعتبار یک برند تبلیغاتی نمی تواند جایگزین شایستگی حرفه ای و مسئولیت تخصصی شود.