به گزارش خبرگرافی، در این بیانیه که تا لحظه انتشار به امضای بیش از 240 استاد، محقق و پژوهشگر از سراسر جهان رسیده و توسط محمدی اقدم، رایزن علمی ایران در اروپا در اختیار ایسنا قرار گرفته است، تاکید شده است که «این جنگ ها علاوه بر اینکه جان هزاران نفر را می گیرد، با هدف قرار دادن میراث مکتوب بشری، تخریب حافظه مشترک بشری است.» آتش بسی که در 8 آوریل بین ایران و ایالات متحده اعلام شد، تعداد زیادی از محققان و حامیان ایران شناسی نسبت به حملاتی که با هدف “پاک کردن ردپای گذشته” انجام می شود، هشدار می دهند. زیرا تاریخ طولانی و مستمر این سرزمین ها را از بین می برد.
از 28 فوریه 2026، دولت های ایالات متحده و اسرائیل کارزار گسترده ای را برای بمباران خاک ایران آغاز کرده اند. اقدامی که طبق قوانین بین المللی غیرقانونی است. با وجود آتش بس شکننده ای که در شب 7 و 8 آوریل اعلام شد، این حملات حتی قبل از آن نیز خسارات سنگینی بر جای گذاشته است. ما همبستگی خود را با مردم ایران اعلام می کنیم. مردمی که بار اصلی عواقب این جنگ را به دوش کشیده اند و به دوش خواهند کشید.
پیامدهای فاجعه بار این جنگ برای میراث فرهنگی ایران و به طور کلی برای خاورمیانه توسط یونسکو در بیانیه های متعددی در ماه مارس محکوم شد. این هشدارها توسط سایر سازمان های بین المللی مسئول حفاظت از میراث (مانند اروپا نوسترا، ایکوم، ایکوموس و کمیته سپر آبی ایالات متحده) تکرار شده است. گذشته از موارد آسیب دیده نمادین مانند کاخ گلستان تهران، کاخ چهلستون و میدان نقش جهان اصفهان که همگی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده اند، روزانه گزارش های بی شماری از تخریب های جبران ناپذیر توسط مسئولان میراث فرهنگی ایران و رسانه ها منتشر می شود.
تا به امروز، بیش از 120 سایت تحت تأثیر قرار گرفته اند. فراتر از «خسارت جانبی»، برخی از این آسیبها ناشی از حملات عمدی است که برای محو آثار گذشته و تخریب نهادهای مسئول حفظ این میراث و تربیت نسلهای آینده طراحی شدهاند (مانند حملات به دانشگاههای تهران و اصفهان).
این حملات نه تنها خود سایت ها، بلکه پرسنل مسئول مطالعه و حفاظت از آنها را نیز هدف قرار می دهند. برای مثال، ما به شدت نگران حملات 8 مارس هستیم که دفاتر سازمان میراث فرهنگی در خرم آباد (استان لرستان) را تخریب کرد. در حالی که دره اطراف آن جزو میراث جهانی یونسکو است. در این حملات چند تن از اعضای این سازمان مجروح شدند و سرنوشت آرشیو باستان شناسی و اسناد علمی آنجا نامشخص است. این حملات همچنین به قلعه باستانی فلاک آلا فلاک و موزه مجاور آن آسیب وارد کرده است.
این در حالی است که قبلا مختصات این ساختمان ها از سوی یونسکو به طرفین درگیر ابلاغ شده بود تا از بمباران آنها جلوگیری شود. میراث ایران قبلاً بهای سنگینی را برای حوادث ناگواری پرداخته است که پس از اولین بمباران گسترده در ژوئن 2025 کشور را لرزاند. ما بیانیه های یونسکو را به یاد می آوریم که بر تعهد طرفین به قوانین بین المللی، به ویژه کنوانسیون 1954 لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه تأکید می کند.
شاهدان بی بدیل گذشته ایران برای نسل حاضر و آینده
ما به عنوان پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران، بر غنای استثنایی میراث این کشور تأکید می کنیم. علاوه بر 29 اثر ثبت شده در یونسکو، از سال 1930 تاکنون حدود 40 هزار اثر در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است که این محوطه ها، مجموعه ها و آرشیوها شاهدان بی بدیل گذشته ایران هستند. برای ما محققین، اینها منابع حیاتی برای درک تاریخ نه تنها در سطح ملی و منطقه ای، بلکه در مقیاس کل بشریت هستند.
تاریخ این سرزمین به دوران پارینه سنگی (بیش از 300000 سال پیش) برمی گردد. ایران در دوران نوسنگی شاهد پیدایش کشاورزی، یکی از قدیمیترین سیستمهای نوشتاری جهان (عیلام اولیه) و شهرهای عصر مفرغ (مانند شوش، شهر سوخته و کنا صندل) بود. همچنین بناهای باشکوه هخامنشی، اشکانی و ساسانی (پاسارگاد، تخت جمشید، فیروزآباد و تخت سلیمان) و معماری دوران اسلامی (در یزد، اصفهان، کاشان و شیراز) بخشی از این گنجینه است.
تنوع جغرافیایی ایران – کشوری سه برابر فرانسه – آن را به مکانی منحصر به فرد برای مطالعه سازگاری جوامع باستانی با تغییرات آب و هوایی تبدیل کرده است. موضوعی که امروزه بسیار حیاتی است. جنگ جاری عواقب زیست محیطی جدی برای این محیط های اغلب شکننده و ساکنان آنها خواهد داشت.
ضرورت افزایش حمایت از محققان و متخصصان ایرانی
ما خواستار حمایت نهادهای بین المللی از میراث و توان علمی ایران هستیم. فرانسه با بیش از 150 سال سابقه همکاری علمی با ایران، نقشی حیاتی در این امر ایفا می کند. ما نباید اجازه دهیم بین ملت هایی که سرنوشت مشترک دارند شکاف ایجاد شود.
ما بر موارد زیر تأکید می کنیم:
• تخصیص بودجه اضطراری برای تحقیق و دیجیتالی کردن آرشیوها.
• گسترش برنامه های تحرک بین المللی و ویزای نخبگان برای محققان ایرانی.
• ادامه تحصیل متخصصین جوان از طریق بورسیه دکتری و فوق دکتری.
پاک کردن تاریخ خاورمیانه
فراتر از مرزهای ایران، حفظ گفتگوی علمی و شناخت گذشته برای بشریت ما ضروری است. مردم ایران و همه ساکنان منطقه در میانه این «آخرین جنگ خلیج فارس» که اهدافش پوچ تر و نتایج آن نامشخص تر می شود، فراموش شده اند.
تخریبهای اخیر نشان میدهد که این جنگها علاوه بر تلفات انسانی، با هدف قرار دادن میراث فرهنگی، به دنبال انسانزدایی از جوامع خاورمیانه است تا جایگزین تاریخ غنی و مستمر این منطقه برای منافع کوتاهمدت ژئوپلیتیک و اقتصادی شود. این اقدامات در واقع به مفهوم مخرب و مضر «برخورد تمدن ها» دامن می زند.
گفتنی است، این نامه ابتدا با 11 امضا از اساتید و پژوهشگران دانشگاه های فرانسه منتشر شده و تاکنون بیش از 240 امضا از باستان شناسان، محققین، مورخان، اساتید و دانشجویان دکتری دانشگاه های سوربن، پاریس، لیون، مارسی، استراسبورگ و همچنین موزه هنر، موزه هنر و موسسه تحقیقاتی دانشگاه لوور فرانسه، موزه هنر، موزه لوور و موسسه تحقیقاتی دانشگاه او را به خود اختصاص داده است. سوئیس، فرانکفورت، آلمان، اساتید و محققان دانشگاه های میشیگان و ییل آمریکا، توکیو، استانبول، ایران و موسسه ایرانیکا وارد شده و تعداد امضاها همچنان در حال افزایش است.
در این فهرست اسامی سباستین گونده (پژوهشگر CNRS، باستان شناس و یکی از تولیدکنندگان اصلی این بیانیه)، دنیس هرمان (مورخ فرانسوی)، بنجامین موتین (استاد دانشگاه سوربن فرانسه)، مرجان مشکور (مدیر تحقیقات CNRS، باستان شناس زیستی)، عباس امانات و استاد مطالعات بین المللی در دانشگاه تاریخ و دانشگاه Orilient آمده است. (بخش آثار باستانی خاور نزدیک، موزه لوور)، سیپانا چاکریان (هماهنگ کننده علمی پژوهش و میراث در مناطق بحرانی در مؤسسه ملی تاریخ هنر فرانسه)، و لوران گلاتلی (مسئول تحقیق و ویرایش برنامه SEFIR – پشتیبانی از مطالعات فرانسوی در جهان ایرانی).