نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد که بازیکنان حرفه ای بازنشسته فوتبال در انگلستان اگرچه تغییرات ساختاری در مغز دارند و میزان اضطراب و افسردگی بالاتری دارند، اما در میانسالی هیچ نشانه ای از زوال شناختی یا اختلال در حافظه و تفکر در آنها دیده نمی شود. این مطالعه با هدف بررسی این موضوع انجام شد که آیا ضربات مکرر به سر، از جمله ضربه زدن به توپ با سر، میتواند خطر ابتلا به زوال عقل را در آینده افزایش دهد یا خیر.
این مطالعه که توسط محققان امپریال کالج لندن انجام شد، 142 بازیکن حرفه ای سابق فوتبال 30 تا 60 ساله را با 56 فرد سالم هم سن مقایسه کرد. افرادی که سابقه ورزش شدید، خدمت سربازی یا ضربه مغزی نداشتند.
محققان علاوه بر استفاده از پرسشنامه و آزمونهای استاندارد برای ارزیابی حافظه، توجه و سایر تواناییهای شناختی، تصاویر ساختاری MRI از مغز 124 بازیکن و 40 فرد گروه کنترل را نیز برای ارزیابی تفاوتهای احتمالی در حجم ماده خاکستری مغز مورد بررسی قرار دادند.
نتایج این مطالعه که یکشنبه در کنفرانس بینالمللی انجمن آلزایمر ارائه شد، بخشی از تلاش گستردهتر دانشمندان برای شناسایی عوامل خطر قابل تغییر برای زوال عقل است. محققان بر این باورند که ضربات مکرر به سر، مانند فشار خون بالا یا کلسترول بالا، ممکن است از جمله عواملی باشد که با شناخت بهتر آنها می تواند خطر ابتلا به زوال عقل را در آینده کاهش دهد.
این مطالعه همچنین آغاز یک پروژه بلندمدت است که در آن هر دو سال یک بار وضعیت این بازیکنان ارزیابی می شود.
توماس پارکر، متخصص مغز و اعصاب و نویسنده ارشد این مطالعه در کالج امپریال لندن، میگوید: «امروزه، محققان دیدگاهی جامعتر از سلامت مغز و عوامل خطر زوال عقل دارند.
مشکلات سلامت روان
پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن و سطح تحصیلات، بازیکنان سابق فوتبال در آزمونهای حافظه و تواناییهای شناختی مشابه افراد سالم انجام دادند و تفاوت معنیداری بین دو گروه مشاهده نشد.
با این حال، وضعیت سلامت روان در بین بازیکنان سابق به طور قابل توجهی با گروه کنترل متفاوت بود. نتایج نشان داد که 31 درصد آنها دارای معیارهای افسردگی بالینی بودند، در حالی که این رقم در گروه کنترل تنها 9 درصد بود. همچنین، 42 درصد از بازیکنان سابق علائم اضطراب بالینی را گزارش کردند. در مقایسه با 25 درصد در گروه کنترل.
تصاویر MRI همچنین نشان داد که بازیکنان سابق، به طور کلی، حجم ماده خاکستری کمتری در بخشهای مغز مرتبط با حافظه و تنظیم احساسات نسبت به افراد سالم دارند.
با این حال، تنها دو درصد از ورزشکاران سابق علائم آسیب مغزی شدید داشتند. تغییری که می تواند نشان دهنده روند فعال و پیشرونده تخریب سلول های عصبی باشد.
ارتباط مستقیم با آلزایمر هنوز ثابت نشده است
محققان تاکید کردند که این مطالعه هیچ ارتباط مستقیم و قطعی بین این تغییرات مغزی و بیماری آلزایمر را ثابت نمی کند. آلزایمر شایع ترین علت زوال عقل است و به تدریج باعث از بین رفتن حافظه و سایر عملکردهای شناختی می شود.
بسیاری از تحقیقات قبلی در مورد آسیب های مغزی مرتبط با ورزش بر نتایج کالبد شکافی یا بررسی سوابق پزشکی افراد سال ها بعد متکی بوده است. این مطالعات عمدتاً بر روی آنسفالوپاتی تروماتیک مزمن (CTE) متمرکز شدهاند. بیماری دژنراتیو همراه با ضربات مکرر به سر، مانند ضربه زدن به توپ فوتبال یا ضربه مغزی، که در حال حاضر تنها پس از مرگ تشخیص داده می شود.
در مقابل، تحقیقات جدید از امپریال کالج لندن وضعیت ورزشکاران در میانسالی را بررسی میکند و شناسایی و ردیابی تغییرات عصبی سالها قبل از بروز زوال عقل را ممکن میسازد.
یافته های این تحقیق با نتایج مطالعه دیگری توسط همین گروه تحقیقاتی که در سال 2025 بر روی 200 بازیکن بازنشسته راگبی انجام شد و در یک مجله علمی منتشر شد، مطابقت دارد. آن مطالعه همچنین کاهش حجم ماده خاکستری و شیوع بیشتر اضطراب را نشان داد، اما کاهش قابل توجهی در عملکرد شناختی شرکت کنندگان مشاهده نشد.
محققان تاکید میکنند که یافتههای فعلی هنوز امکان پیشبینی خطر ابتلا به زوال عقل را برای هر فرد فراهم نمیکند. علاوه بر این، این مطالعه هنوز فرآیند بررسی همتایان را طی نکرده است و محققان قصد دارند تا پایان سال جاری مقاله کاملتری را با شرکتکنندگان بیشتر و تحلیلهای اضافی منتشر کنند.
توماس پارکر در پایان گفت: ما هنوز در مراحل اولیه ترجمه این یافته ها به ابزاری برای پیش بینی خطر ابتلا به زوال عقل در افراد هستیم.