در حریم تخت جمشید بیش از 40 مخزن خاکی با هدف تامین آب کشاورزی اراضی کشاورزی وجود دارد. از این سازه های خاکی برای آبیاری زمین های کشاورزی در محوطه مقدس تخت جمشید استفاده می شود و ساخت آن ها از سالیان دور در اطراف تخت جمشید رواج داشته است. اخیرا شنیده شد دو استخر دیگر در حریم تخت جمشید ساخته شده است. موضوعی که کارشناسان و باستان شناسان تخت جمشید در گفتگوی خود به شدت آن را رد کردند. اما داستان این سازه های خاکی چیست و چرا در حریم تخت جمشید ساخته شده اند؟ البته تعداد سازه ها کم نیست!
فضل الله حبیبی کارشناس باستان شناسی پایگاه میراث جهانی تخت جمشید در تشریح علت ساخت سازه های خاکی در حریم های تخت جمشید برای تامین آب زمین های کشاورزی گفت: بازنگری و تعیین پارامترهای حریم های تخت جمشید در سال 1398 به تصویب رسید. قبل از بررسی محوطه مقدس تخت جمشید، مجوزهایی برای ساخت سازه های خاکی صادر شد. اکنون در برخی اخبار استخر نامیده می شوند.
این سازه ها که کاربرد کشاورزی دارند بر اساس ضوابط و مقررات میراث فرهنگی و با مجوز وزارت جهاد کشاورزی ایجاد شده است. متأسفانه انتشار برخی اخبار بدون تحقیق و مطالعه که ممکن است به دلیل مشکل شخصی و فردی با شخص یا سازمان خاصی و با هدف تخریب آن شخص یا گروه مدیریتی و یا به دلیل ناآگاهی و بدون تحقیق باشد باعث شده است. انحراف افکار عمومی نمونه آن موضوع آب انبارها و سازه های خاکی ایجاد شده در حراست تخت جمشید است که با عنوان احداث استخر در حفاظ درجه یک تخت جمشید منتشر شد. در حالی که اصلا حفاری انجام نشده و این سازه ها اصلا استخر نیستند.
این کارشناس باستان شناسی پایگاه میراث جهانی تخت جمشید با اشاره به رصد فعالیت های غیرمجاز در حریم های تخت جمشید توسط یگان حفاظت میراث فرهنگی و تشکیل پرونده قضایی برای متخلفان ضوابط میراث فرهنگی در حریم های این میراث جهانی. مجموعه افزود: بر اساس ضوابط جدید مصوب حریم های تخت جمشید، هرگونه ساخت و ساز، حفاری و تغییر کاربری می باشد. در حریم تخت جمشید ممنوع است. همچنین بر اساس بند 6 قوانین حفاظتی تخت جمشید جابجایی چاه، کف شکنی، احداث قنات و تامین آب کشاورزی با نظارت و مجوز میراث فرهنگی بلامانع است.
آب انبارهای خاکی یا حفر استخر؟
فضل الله حبیبی افزود: پس از بازنگری در حریم تخت جمشید، به دلیل اینکه کشاورزان به دلیل خشکسالی با مشکل کمبود آب مواجه شدند و تقاضای استفاده بهینه از آب را دارند، با در نظر گرفتن ضوابط، سازه های خاکی ایجاد کرده اند. حریم در فرآیند احداث آب انبارهای خاکی، کارشناسان میراث فرهنگی پس از بررسی و بررسی محوطه مورد نظر و بررسی عکس های هوایی و غیره در صورت اطمینان از عدم وجود آثار تاریخی در آن منطقه، با اخذ تعهدنامه محضری دقیق از سازمان مذکور کشاورزان و شرط آوردن خاک از بیرون سه ممنوعیت تخت جمشید به کشاورزان این امکان را می دهد که این سازه ها را بدون حفاری برای ساخت سازه های آبگیر بسازند نه برای ساخت و ساز. استخرها با شرط اراده جمع آوری سازه ها. در این فرآیند کشاورزان با استفاده از کمپرسی خاک خارج از حریم سه گانه تخت جمشید را برای احداث حوضه های آبگیر به ارتفاع 1.5 متر با در نظر گرفتن تمامی ضوابط ارائه شده توسط سایت میراث جهانی تخت جمشید و ساخت سازه های خاکی هم رنگ منتقل می کنند. به عنوان محیطی برای جمع آوری آب در آن جمع کنند و زمین های خود را آبیاری کنند.
کارشناس باستان شناسی پایگاه جهانی تخت جمشید تاکید کرد: در حین ساخت مخازن خاکی، عوامل یگان حفاظت میراث فرهنگی و کارشناسان گروه باستان شناسی در حال رصد هستند تا از قوانین تخت جمشید تخطی نشود.
فضل الله حبیبی گفت: ساخت آب انباری خاکی که خبر آن توسط یکی از فعالان میراث فرهنگی با عنوان عجیب ساخت استخر منتشر شده بود، قبل از بازنگری حریم مقدس تخت جمشید و سال گذشته اتفاق افتاد و این مقام مسئول. کارشناس قضایی آن را تغییر کاربری تشخیص نداد. با تعهد سردفتری و قانوناً همرنگ محیط و با خاکی که از بیرون حرم تخت جمشید آورده شده است ایجاد شده است. حتی الزام جمع آوری آن با شناخت میراث فرهنگی در پرونده این سازه خاکی وجود دارد.
حبیبی با اعلام این خبر مبنی بر وجود بیش از 40 سازه خاکی و 9 حوضچه ذخیره آب برای آبیاری زمین های کشاورزی در حریم حریم تخت جمشید، گفت: یکی از آبگیرهای خاکی که یکی از فعالان میراث فرهنگی شیراز از آن به عنوان استخر یاد کرد، دارای دو کیلومتر است. دور از تخت جمشید و در روستای جلیان کنار جاده تاسیس شد.
کشاورزی که این آب انبار خاکی را ایجاد کرد، خاک را از بیرون حریم تخت جمشید آورد و آب انبار خود را در ارتفاع یک تا یک و نیم متری برای آبیاری زمین ایجاد کرد. و به صورت خاکی با عایق برزنتی انجام می شود تا آب از آن خارج نشود.