امید محمدی; بازار گروه خودرو: بازار لوازم یدکی خودرو در کشور نه تنها با مشکل افزایش قیمت مواجه است. «دسترسی» به قطعه به یکی از مهم ترین چالش های صاحبان خودرو تبدیل شده است. اختلال در زنجیره تامین، سختی واردات، رشد هزینه های ارزی، محدودیت های تجاری و تغییر ترکیب خودروها در کشور باعث شده تا تامین قطعات برای برندهای مختلف یکسان نباشد. در این بین خودروهای کره ای و ژاپنی قدیمی به دلیل حضور طولانی مدت در کشور و تشکیل شبکه گسترده تری از واردکنندگان و فروشندگان قطعات همچنان از شرایط پایدارتری نسبت به بسیاری از خودروهای جدید برخوردارند. اما از سوی دیگر خودروهای چینی که در سال های اخیر با سرعت بالایی وارد بازار ایران شدند، همچنان از حمایت کافی در بازار لوازم یدکی برخوردار نیستند. این تفاوت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم بازار لوازم یدکی تنها به خودروهای موجود در نمایندگی ها وابسته نیست. برای خودروهایی که چند سالی است در کشور حضور دارند، شبکه ای از قطعه سازان، واردکنندگان، فروشندگان و تعمیرکاران تشکیل شده و قطعات مستقل از تامین کننده خودرو همچنان در بازار به گردش در می آیند. اما برای بسیاری از خودروهای جدید چینی هنوز چنین شبکه ای شکل نگرفته است. در نتیجه کوچکترین اختلال در تامین قطعات از سوی شرکت تامین کننده می تواند مستقیما مالک خودرو را دچار مشکل کند. از سوی دیگر افزایش قیمت قطعات نیز شرایط را برای مصرف کننده سخت کرده است. در واقع بازار قطعات هم اکنون با دو مشکل مواجه است: قطعاتی که وجود دارند با افزایش شدید قیمت عرضه می شوند و قطعاتی که کمیاب می شوند گاهی با تاخیر زیاد یا از مجاری غیررسمی به دست مصرف کننده می رسند. این وضعیت می تواند هزینه های نگهداری خودرو را افزایش دهد و حتی ارزش اقتصادی خودروهای کم تیراژ بازار را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی این سوال مطرح می شود که کدام گروه از خودروهای موجود در بازار لوازم یدکی با ریسک بیشتری مواجه هستند و آیا شبکه فعلی تامین قطعات می تواند پاسخگوی افزایش خودروهای جدید به ویژه محصولات چینی باشد؟ برای یافتن پاسخ این سوال با رضا برن آبادی، کارشناس صنعت خودرو گفت وگو کرده ایم؛
اگر بخواهیم برندها را از نظر ریسک تامین قطعات دسته بندی کنیم، محصولات اروپایی به خصوص برندهای آلمانی در شرایط حساس تری قرار دارند.
* در حال حاضر کمبود قطعات برای کدام گروه از خودروها جدی تر است؟ آیا خودروهای داخلی، کره ای، ژاپنی یا اروپایی شرایط متفاوتی دارند؟
اگر بخواهیم شرایط بازار را از نظر دسترسی به قطعات بررسی کنیم، وضعیت برندها یکسان نیست. در خودروهای داخلی اگرچه کمبود برخی قطعات و افزایش قیمت وجود دارد، اما به دلیل تیراژ بالا و سابقه طولانی تولید، شبکه تامین قطعات گسترده تر است. در مورد خودروهای کره ای و ژاپنی نیز با توجه به تعداد بالای این خودروها در کشور و سابقه چندین ساله حضور آن ها همچنان انبارها و شبکه توزیع قطعات در وضعیت نسبتا خوبی قرار دارند. اما در مورد خودروهای آلمانی شرایط دشوارتر است. قطعات این خودروها از ابتدا قیمت بالاتری داشتند و در شرایط فعلی محدودیت واردات و افزایش هزینه های عرضه، دسترسی به آنها را دشوارتر کرده است. بنابراین اگر بخواهیم برندها را از نظر ریسک تامین قطعات دسته بندی کنیم، محصولات اروپایی به ویژه برندهای آلمانی در شرایط حساس تری قرار دارند.
* با توجه به شرایط فعلی می توان انتظار داشت در آینده نزدیک قطعات خودروهای کره ای و ژاپنی کمیاب شود؟
در کوتاه مدت یعنی یک تا دو سال آینده فکر نمی کنم مشکل جدی در اصل دسترسی به قطعات برای اکثر خودروهای کره ای و ژاپنی ایجاد شود. دلیل آن نیز وجود سابقه طولانی در بازار، تردد خودروهای زیاد و تشکیل شبکه فروش قطعات و تامین قطعات است. البته این به معنای ثبات قیمت نیست. ممکن است قطعه در بازار باشد اما با قیمتی بسیار بالاتر از قبل. بنابراین باید بین «در دسترس بودن قطعات» و «در دسترس بودن قطعات با قیمت مناسب» تفاوت قائل شد. شاید بازار از نظر موجودی قطعات وضعیت قابل قبولی داشته باشد اما قیمت آن به دلیل افزایش هزینه های واردات و افزایش نرخ ارز فشار زیادی را به مالک خودرو وارد می کند.
* نظر شما درباره افزایش قیمت قطعات وارداتی چیست؟ آیا می توان درصد خاصی را برای این افزایش اعلام کرد؟
در شرایط فعلی ارائه درصد مشخصی چندان قابل اعتماد نیست. بازار لوازم یدکی دیگر از مبنای قیمت گذاری ثابتی پیروی نمی کند و افزایش قیمت در برخی از قطعات به حدی رسیده است که نمی توان برای کل بازار یک نرخ اعلام کرد. مشکل فقط افزایش قیمت قطعه نیست. هزینه های عرضه، حمل و نقل، واردات، تاخیر در تحویل و تغییرات نرخ ارز همگی بر قیمت نهایی اثرگذار بوده اند. در برخی موارد قطعه با قیمت جدید خریداری شده اما هنوز به دست مصرف کننده نرسیده است. بنابراین زنجیره تامین به تاخیر افتاده و این تاخیر خود به یکی از عوامل افزایش قیمت تبدیل شده است.
* به نظر می رسد خودروهای جدید چینی بیش از سایر خودروها با مشکل تامین قطعات مواجه بودند. دلیل این وضعیت چیست؟
یکی از مشکلات اصلی خودروهای جدید چینی سابقه کوتاه حضور آنها در بازار ایران است. بازار قطعات یدکی برای تشکیل یک شبکه پایدار به زمان نیاز دارد. در مورد خودروهای کره ای و ژاپنی، تعداد زیاد خودروها و سال ها فعالیت واردکنندگان و قطعه فروشان باعث شده تا تیراژ قطعات شکل بگیرد. اما برای بسیاری از خودروهای چینی که در یکی دو سال اخیر وارد بازار شده اند، هنوز چنین شبکه ای شکل نگرفته است. قطعات آنها بیشتر به شرکت تامین کننده وابسته است و بازار قطعات مستقل نتوانسته به اندازه کافی توسعه یابد. بنابراین امروزه شاهد آن هستیم که برخی از قطعات خودروهای چینی بسیار کمیاب تر از قطعات خودروهای کره ای و ژاپنی هستند. این موضوع در خودروهای جدید و کم تیراژ بیشتر دیده می شود.
در بسیاری از مواقع شرکت ها قطعاتی را در اختیار دارند و می توانند نیازهای شبکه خدمات پس از فروش خود را تامین کنند، اما مشکل اینجاست که همزمان با تامین قطعات، خود شرکت ها نیز با چالش تولید و تحویل خودرو مواجه هستند.
* آیا شرکت های عرضه کننده خودرو چینی نمی توانند این کمبود را از طریق شبکه خدمات پس از فروش جبران کنند؟
در بسیاری از موارد شرکت ها قطعاتی را در اختیار دارند و می توانند نیازهای شبکه خدمات پس از فروش خود را تامین کنند، اما مشکل اینجاست که همزمان با تامین قطعات، خود شرکت ها نیز با چالش تولید و تحویل خودرو مواجه هستند. در شرایط فعلی اولویت بسیاری از شرکت ها انجام تعهدات فروش و تحویل خودروهایی است که زودتر ثبت نام شده اند. در نتیجه منابع و ظرفیت تامین قطعات بیشتر درگیر نیازهای خدمات پس از فروش شرکت شده و امکان عرضه گسترده قطعات به بازار آزاد کاهش می یابد. این وضعیت یک تناقض مهم ایجاد کرده است. از یک سو تعداد خودروهای چینی در کشور به سرعت افزایش یافته و از سوی دیگر شبکه مستقل قطعات یدکی آنها هنوز به بلوغ نرسیده است. اگر از امروز این مشکل برنامه ریزی نشود، با افزایش سن این خودروها، مشکل تامین قطعات می تواند جدی تر شود.
تامین قطعات باید از زمان عرضه خودرو به بازار جزء برنامه صنعتی و تجاری شرکت باشد نه اینکه پس از افزایش تعداد خودروهای در حال تردد به آن فکر شود.
* با توجه به این شرایط مهمترین اقدام برای جلوگیری از بحران لوازم یدکی چیست؟
تامین قطعات باید از زمان عرضه خودرو به بازار جزء برنامه صنعتی و تجاری شرکت باشد نه اینکه پس از افزایش تعداد خودروهای در گردش به آن فکر کرد. هر خودرویی که وارد بازار می شود باید تا سال های آینده دارای زنجیره تامین قطعات باشد. اگر قرار است واردات یا عرضه انبوه خودروهای جدید ادامه پیدا کند، باید برای تامین قطعات مصرفی، قطعات تعمیری و بدنه به طور همزمان برنامه ریزی مشخصی داشت. در غیر این صورت افزایش تعداد خودروهای بدون توسعه بازار قطعات می تواند هزینه های نگهداری خودرو را در سال های آینده به میزان قابل توجهی افزایش دهد. در نهایت باید بازار لوازم یدکی را به اندازه بازار فروش خودرو در نظر گرفت. خودرویی که قطعات نداشته باشد حتی اگر در زمان فروش سالم عرضه شود می تواند در سال های بعد به دارایی گران قیمتی برای مصرف کننده تبدیل شود.