ثبت جهانی عبای نایین به عنوان یکی از شاخص ترین دست بافته های سنتی ایران مورد توجه فعالان عرصه میراث فرهنگی و صنایع دستی قرار گرفته است. این رویداد که همزمان با روز جهانی صنایع دستی اعلام شد، می تواند معرفی گسترده تری از یکی از قدیمی ترین هنرهای نساجی ایران را در عرصه بین المللی فراهم کند. این رویداد که همزمان با روز جهانی صنایع دستی اعلام شد، از سوی فعالان میراث فرهنگی به عنوان «نقطه عطفی برای بازتعریف جایگاه بافندگی ایران در بازارهای جهانی» توصیف شده است.
نایین عبایی که بیشترین تولید را در شهر تاریخی محمدیه نایین دارد یکی از بارزترین نمونه های پشم دستباف ایران با قدمت چند صد ساله به شمار می رود. عبابافی در نایین تنها یک هنر دستی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم این منطقه است.
این هنر در گذشته در نقاط مختلف جنوب و مرکز ایران از جمله اهواز، بوشهر، کهپایه و نایین رواج داشت، اما در حال حاضر محمدیه نایین به مهمترین مرکز تولید آن تبدیل شده است. کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که تداوم این هنر در محدوده ای محدود هم فرصت است و هم تهدید. فرصتی به این معنا که می تواند به یک برند جهانی تبدیل شود و تهدید به این معنا که در صورت کاهش نیروی انسانی ماهر، امکان فراموشی آن وجود دارد.
فرآیند تولید پیچیده؛ از پشم گرفته تا روپوش
عبای نایین از نظر فنی یکی از دقیق ترین دستبافت های سنتی ایران است. مواد اولیه آن شامل پشم شتر، پشم گوسفند و الیاف پنبه برای بافندگی است. پشم پس از شستشو و تمیز کردن چندین مرحله را طی می کند تا حجم آن کاهش یابد و کیفیت الیاف برای ریسندگی آماده شود.
در مرحله بعد، الیاف به صورت دستی یا نیمه سنتی چرخیده می شوند و به صورت دوک در می آیند. بافنده با استفاده از ماشین های سنتی چوبی، دوک ها را روی ماسوره می گذارد و عملیات بافت آغاز می شود. حرکت رفت و برگشت ماکو بین چلاس و استفاده از پدال ساختار نهایی روپوش را تشکیل می دهد. فرآیندی که همچنان با مهارت و تجربه استادکاران در حال انجام است. در انتها روپوش از رخت آویز جدا شده و برای تکمیل نهایی، اتوکشی و اصلاح سطح پارچه در دستگاه های جداگانه آماده می شود. طول هر عبا معمولاً حدود شش متر و عرض آن حدود 75 سانتی متر است.
یکی از ویژگی های مهم نایین عبا استفاده از رنگ های طبیعی است. رنگ های رایج عبارتند از سیاه، قهوه ای تیره، شتری و زرد. در برخی موارد از رنگدانه های گیاهی مانند پوست انار و روناس برای ایجاد تنوع رنگ استفاده می شود. این ویژگی، روپوش های نایین را در زمره محصولات سازگار با محیط زیست قرار می دهد که وابستگی کمتری به مواد شیمیایی دارند و به گفته کارشناسان یکی از مزیت های رقابتی آن در بازار جهانی محسوب می شود.
صادرات سنتی به بازارهای عربی
نایین عبایی ها در دهه های گذشته به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس صادر شده و به دلیل کیفیت و دوام بالا شهرت قابل توجهی پیدا کرده است. تولیدکنندگان داخلی می گویند هنوز تقاضا برای این محصول در برخی بازارهای منطقه وجود دارد، اما نبود زیرساخت های بازاریابی و برندسازی جهانی باعث شده تا ظرفیت واقعی آن محقق نشود.
پیش بینی می شود با ثبت جهانی روپوش نایین، گردشگری فرهنگی در این منطقه افزایش یابد. کارشناسان گردشگری معتقدند کارگاههای بافندگی میتوانند به جاذبههای تجربهمحور تبدیل شوند. مکانی که گردشگران بتوانند از نزدیک روند تولید را مشاهده کنند و حتی در آن مشارکت کنند. این موضوع می تواند به رونق اقتصاد محلی در محمدیه و نایین و ایجاد اشتغال پایدار کمک کند. همچنین توسعه فروش آنلاین و برندسازی بین المللی از دیگر مسیرهایی است که فعالان این حوزه بر آن تاکید دارند.