با توجه به تورم بالای 40 درصدی در بهار 1403 نسبت به بهار 1402، این افزایش مبلغ در واقع به معنای کاهش میزان وام های فوری است. به عبارت دیگر علیرغم افزایش اسمی مبلغ وام پرداختی، این میزان در واقع کاهش یافته است.
این روند کاهش میزان وام های پرداختی سیستم بانکی را می توان در راستای روندی که در دو سه سال اخیر مشاهده شده مشاهده کرد.
این روندی است که در طول سال 1402 مشاهده شد و با وجود تورم نزدیک به 40 درصد، افزایش میزان وام در سال جاری از 24 درصد فراتر نرفت. در حالی که افزایش میزان وام در سال 1401 نسبت به سال قبل یعنی 1400 نزدیک به 45 درصد بوده است. هر چه به عقب تر می رویم، بیشتر متوجه می شویم که میزان پرداخت وام در حال کاهش است.
در سال 1400 نسبت به سال 1399 حدود 54 درصد بیشتر وام داده شده در حالی که تورم رسمی حدود 37 درصد بوده است. دقیقا از امسال میزان پرداخت وام از تورم عقب افتاد و به نظر می رسد این روند در سه ماهه اول سال 1403 نیز تکرار شد. گزارش هایی که از عقب ماندگی تسهیلات قرض الحسنه به ویژه وام ازدواج به گوش می رسد حاکی از آن است که داستان احتمالاً در سه ماهه دوم مشابه خواهد بود.
البته این موضوع دور از ذهنی نیست، از زمان روی کار آمدن دولت ریاست جمهوری، کاهش نقدینگی از طریق کاهش تسهیلات بانکی یکی از دستور کارها برای کنترل تورم بود. موضوعی که حتی صدای چهره های نزدیک به دولت را از منظر سیاسی درآورد و برخی از اقتصاددانان دانشگاه امام صادق(ع) نیز با انتقاد از این سیاست بانک مرکزی، عدم ارائه تسهیلات را موجب رکود تولید و رکود تولیدی و رکود تولیدی عنوان کردند. مهمترین مشکل اقتصاد ما نقدینگی نیست.
از سوی دیگر، اقتصاددانان دیگری که با این گروه موافق نبودند، اما سیاست دولت را قبول نداشتند، یکی از عوامل تورم در ایران را نقدینگی و پایه پولی بالا دانستند، اما راه انباشت نقدینگی این نیست. پرداخت وام را کاهش داد، اما نرخ سود را اصلاح کرد و در عین حال در حال حاضر بزرگترین عامل افزایش نقدینگی و پایه پولی، کسری بودجه دولت و چاپ پول است نه تسهیلات بانکی.
نکته دوم در مورد وام های پرداخت شده در سه ماهه اول سال 1403 این است که این وام های معوق به چه افراد و گروه هایی پرداخت شده است. در گزارش بانک مرکزی می بینیم که نزدیک به 78 درصد تسهیلات به صاحبان مشاغل اعم از حقیقی و حقوقی به عنوان تسهیلات افزایش سرمایه در گردش پرداخت شده و تنها حدود 22 درصد به مصرف کنندگان نهایی یعنی خانوارها اعطا شده است.
اگر بخواهیم همان بخش بزرگ وام های پرداختی یعنی وام به صاحبان مشاغل را بررسی کنیم، به نکات جالبی دست خواهیم یافت. اولاً از 78 درصدی که به این بخش اختصاص داده شده، تنها 3 درصد آن وام های کوچک و 75 درصد وام های کلان است که به این معناست که بنگاه های بزرگ در مقایسه با بنگاه های کوچک سهم بسیار بسیار بیشتر و در واقع غیرقابل مقایسه تسهیلات داشته اند. . مقدار کمی.
این را می توان از جزئیات دیگر فهمید، مثلاً سهم تسهیلات وام اشتغال صفر درصد و بیشترین سهم تأمین و افزایش سرمایه در گردش و توسعه مشاغل بزرگ بوده و در این بخش در سه ماهه اول سال 1403 نزدیک به هزار وام داده شد پرداخت شده.
بخش جالب تر، سهم کوچک نزدیک به 20 درصدی است که توسط مصرف کننده نهایی یا خانوارها پرداخت می شود. شاید تصور کنید که بیشتر وام های پرداختی در این بخش، وام های رهنی است که دولت اصرار به پرداخت آن از سوی بانک ها دارد و مسئولان مختلف اغلب از دستورالعمل های پرداخت آن ها مانند وام ازدواج و فرزندآوری و… صحبت می کنند، اما اینطور نیست. بیشترین سهم در بین وام های دریافتی خانواده ها، وام خرید کالای شخصی به صورت کارت خرید با نزدیک به 40 درصد است.
این نوع وام حدود 8 درصد از کل وام های پرداخت شده در سال 1403 را تشکیل می دهد، اما بیشترین سهم را در بین وام های پرداختی به مصرف کنندگان یعنی خانواده ها دارد. این وام که عملاً به صورت کارت خرید یا به صورت تسهیلات به دست فروشندگان و بنگاههای اقتصادی سرازیر میشد، به فروشگاههای بزرگ لوازم خانگی که در تهران و چند شهر بزرگ دیگر تأسیس شدهاند داده شد که باعث افزایش فروش شده است. این سوپراستورها و مراکز خرید تبدیل به لوازم خانگی شده اند.
وام قرض الحسنه ضروری با 32 درصد از وام های پرداختی به خانوار پس از وام خرید کالا است. نکته جالب اینکه وام ازدواج که رتبه سوم وام های پرداختی به خانواده ها را به خود اختصاص داده است، سهم 10 درصدی از وام های پرداختی به خانواده ها یعنی یک چهارم وام خرید کالای شخصی را دارد. وام ازدواج کمی بیش از 2 درصد از کل وام های پرداخت شده را به خود اختصاص داده است.
وام سپرده مسکن، وام فرزندآوری و خرید مسکن غیر نوسازی شده با سهم حدود 2 درصد از وام پرداختی به خانواده ها و سهم کمتر از 1 درصد از کل وام ها در پایین جدول قابل مشاهده است. کمترین وام با سهم کمتر از 1 درصد از وام های پرداختی به خانواده ها. اختصاص به نگهداری یا تعمیرات مسکن دارد… نکته جالب این است که وام خرید خودرو شخصی نزدیک به 4 درصد از وام های اعطایی به خانواده ها سهم دارد که حتی از وام خرید مسکن جدید با سهم هم بیشتر است. از 3.8٪.