عجیب، او هنرمند عجیبی بود. این اولین جمله ای است که احتمالاً در مورد “سالوادور دالی” به ذهن می رسد. 122 سال پیش در چنین روزی جهان شاهد تولد یکی از عجیب ترین، نابغه ترین و جنجالی ترین چهره های دنیای هنر بود. «سالوادور دالی»، پسر یک دفتر اسناد رسمی اسپانیایی، بعدها تبدیل به فردی شد که نه تنها نقاشی، بلکه سینما و حتی رفتار شخصی خود را به عرصه ای برای شگفتی تبدیل کرد.
نام «سالوادور دالی» هنوز هم مانند دوران اوجش قدرتمند است. احتمالاً نام سبیلهای عجیب و ساعتهای آبشدهاش را در نقاشیهایش شنیدهاید، اما پشت این چهره معروف شاگرد زیگموند فروید چند بعدی، زیرک و زیرک بود که آنچه را در رویاهایش میدید خلق کرد. عجیب به نظر می رسد، اینطور نیست؟ فکر کنید اگر رویاهایتان را می کشیدید، نقاشی هایتان چه شکلی می شدند؟ آنها قطعاً بسیار عجیب خواهند بود! 11 می مصادف با تولد دالی است. به همین مناسبت نگاهی کوتاه داریم به زندگی پرشور این هنرمند.
برای شروع بهتر است مشخص شود که دالی فقط یک نقاش نبود. او یک همه کاره واقعی بود. طراحی دکور فیلم برای هیچکاک، ساخت کلاهی به شکل کفش، همکاری با عکاسانی مانند من ری، و معماری موزه ای در اسپانیا که اکنون مقبره اوست، تنها گوشه ای از تجربیات متنوع دالی است. می توان گفت «دالی» نشان داد که جنون خلاقیت حد و مرزی نمی شناسد.
«دریاچه کنار کوه» نوشته دالی
نام “دالی” همیشه با “سوررئالیسم” همراه است. «سوررئالیسم» چیست؟ خوب، این یک جنبش هنری بود که در آن نقاشان صحنههای رویایی را خلق میکردند و موقعیتهایی را به تصویر میکشیدند که در زندگی واقعی عجیب یا غیرممکن بود. به عنوان مثال به این نقاشی بالا نگاه کنید، دریاچه شبیه ماهی است!
پای دالی حتی به دیزنی باز شد. کمتر کسی میداند که دالی آثار «والت دیزنی» را دوست داشت و او را «سوررئالیست بزرگ آمریکایی» نامید. حاصل تحسین متقابل آنها فیلم کوتاهی به نام «دستینو» بود که مراحل اولیه آن در سال 1946 انجام شد اما در سال 2003 به پایان رسید و اکران شد.این انیمیشن شش دقیقه ای حاصل رویای مشترک دو نابغه از دو دنیای متفاوت است.
انیمیشن عطش دالی برای تجربه زمینه های مختلف خلاقیت را سیراب نکرد. او در سال 1969 لوگوی معروف چوب نبات چوبی Chupa Chops را طراحی کرد که اتفاقاً امروزه نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
خواندن کتاب «تعبیر رویاها» اثر زیگموند فروید در دهه 1920 مسیر زندگی دالی را تغییر داد. او به قدری به فروید علاقه داشت که در زندگینامه خود در مورد رویاهای خود برای گفتگو با او نوشت و در سال 1938 با فروید ملاقات کرد. تأثیر دالی از فروید و دیدگاه روانکاوانه ناشی از آن، در عین زیبایی، طعم تلخ و تاریکی به آثار او بخشید.
سالوادور دالی در 23 ژانویه 1989 درگذشت، اما رویاهای خالی از سکنه، ساعت های ذوب شده و روش منحصر به فرد او برای دیدن جهان در موزه ها و گالری های سراسر جهان زنده است.
در طول سال ها، نام «دالی» و تصویر ساعت های ذوب شده به هم گره خورده است. «تداوم خاطره» نه تنها ماندگارترین اثر کارنامه دالی است، بلکه یکی از مشهورترین نقاشی های تاریخ هنر است. «سالوادور دالی» معروف ترین نقاشی خود، «تداوم خاطره» را در 27 سالگی خلق کرد. منظره این نقاشی از سرزمین های کیپ کروز و کوه پانی در نزدیکی آن گرفته شده است. اما راز ساعت های ذوب شده چیست؟ برخی از مورخان این فرضیه را مطرح کردهاند که ساعتهای ذوب شده نقاشی از نظریه نسبیت عام آلبرت انیشتین الهام گرفته شدهاند، اگرچه دالی این ارتباط را رد کرد و در عوض خاطرهای از پنیر کاممبر را که دیده بود در حال ذوب شدن در خورشید دیده بود، رد کرد.
سال ها بعد، این شاهکار به طور ناشناس به موزه هنرهای مدرن نیویورک (MoMA) اهدا شد و امروز یکی از پربازدیدترین و ارزشمندترین آثار این مجموعه باقی مانده است. چقدر طعنه آمیز است که یک هنرمند مطرود و بی پول ماندگارترین اثر تاریخ سوررئالیسم را خلق کرده است.
از دیگر آثار قابل توجه «دولی»، تابلوی «قوها در حال بازتاب فیل ها» است. به این نقاشی زیبا نگاه کنید قوها در آب شنا می کنند، اما انعکاس آنها در آب به یک فیل تبدیل می شود. این دقیقاً همان «روش پارانوئید-انتقادی» دالی است که به معنای دیدن یک چیز در دل چیز دیگر است.
زمانی که جنگ داخلی اسپانیا در سال 1936 آغاز شد، دالی نتوانست سکوت کند. او نقاشی وحشتناک اما صادقانه “ساختار نرم با لوبیا پخته” (1936) را خلق کرد: موجودی غول پیکر که با چاقو و چنگال گوشت خود را تکه تکه می کند. دالی می خواست بگوید: “اسپانیایی ها با جنگیدن خود را در هم می پاشند.”
دالی دوست داشت از بسیاری از مواد مختلف برای خلق هنر استفاده کند، از جمله نقاشی، مجسمه سازی و فیلم. او حتی مبلمان، جواهرات و دکورهایی را برای تولیدات تئاتر طراحی کرد. او مردی با استعدادهای فراوان بود و هنوز هم به عنوان یک هنرمند بزرگ دیده می شود که امروزه بر بسیاری از هنرمندان تأثیر می گذارد.