زخم جنگ بر میراث هزارساله ایران

به گزارش خبرگرافی، گزارش تحقیقی خبرگزاری رویترز نشان می دهد که حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در درگیری های اخیر علاوه بر تلفات انسانی، به تعدادی از ارزشمندترین آثار تاریخی و فرهنگی ایران نیز آسیب وارد کرده است. آثاری که برخی از آنها در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده و بخشی از هویت تاریخی ایران و میراث مشترک بشریت است.

میدان نقش جهان; جایی که موج انفجار به گنبدها رسید

یکی از مهم ترین مناطقی که در این گزارش به آن پرداخته شده، مجموعه تاریخی میدان نقش جهان اصفهان است. بر اساس مشاهدات خبرنگاران رویترز، حملات هوایی هفتم و نهم مارس، امواج انفجاری قوی ایجاد کرد که گنبدها و مناره های چند صد ساله این مجموعه تاریخی را لرزاند.

در کاخ چهلستون نیز آثار انفجار به وضوح قابل مشاهده بود. تکه های گچ، کاشی های شکسته و آوار قسمت هایی از ساختمان را پوشانده بود و حتی دو هفته پس از این حملات، همچنان آثار تخریب در آن منطقه نمایان بود. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار داده اند که بسیاری از آسیب ها ممکن است در نگاه اول جزئی به نظر برسند، اما شکاف در سازه های تاریخی ممکن است خطرات جدی تری را در دراز مدت ایجاد کند.

آسیبی که همیشه قابل مشاهده نیست

کارشناسان می گویند که بزرگترین تهدید برای آثار باستانی همیشه اصابت مستقیم بمب نیست. موج انفجار با چند برابر سرعت صوت در محیط منتشر می شود و می تواند باعث ترک خوردن دیوارها، سست شدن پی ساختمان ها، شکستن شیشه های تاریخی و جدا شدن کاشی های چند صد ساله بدون ضربه مستقیم شود.

به گفته کارشناسان، بسیاری از این آسیب ها ممکن است ماه ها یا حتی سال ها بعد آشکار شوند. هنگامی که سازه ها به تدریج ته نشین می شوند یا فرو می ریزند.

گلستان; قصری که آینه هایش شکست

در تهران، کاخ گلستان، تنها بنای پایتخت ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، از آسیب در امان نماند.

رویترز گزارش می دهد که در برخی سالن های این مجموعه، آینه های تزئینی شکسته شده، درهای تاریخی آسیب دیده و قسمت هایی از سقف فروریخته است. تصاویر منتشر شده نشان می دهد که قطعات شیشه و گچ در اطراف تخت مرمر و تالارهای تاریخی پراکنده شده است.

این کاخ که یکی از مهم‌ترین آثار دوره قاجار به شمار می‌رود، به دلیل معماری منحصربه‌فرد و تزئینات ارزشمندش شهرت جهانی دارد و آسیب‌دیدگی آن نگرانی‌های بسیاری را در بین کارشناسان میراث فرهنگی ایجاد کرده است.

روایت کسانی که سال ها نگهبان این بناها بودند

رویترز در گزارش خود با تعدادی از کارمندان و ساکنان اطراف این آثار تاریخی مصاحبه کرده است. رسول موسوی که سال ها در یکی از مجموعه های تاریخی اصفهان به عنوان نگهبان مشغول به کار بود، بر اثر انفجار مجروح شد. او می گوید: «این ساختمان ها بخشی از ما بودند.

صاحبان صنایع دستی اطراف میدان نقش جهان نیز از شکسته شدن شیشه ها، خرابی مغازه ها و نگرانی عمیق خود از آینده این آثار گفته اند. به گفته آنها حتی ایجاد یک شکاف کوچک در ساختمانی چند صد ساله برای اصفهانی ها دردناک است.

یونسکو: میراث جهانی در خطر است

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نسبت به وضعیت آثار تاریخی ایران پس از آغاز درگیری ها ابراز نگرانی کرد.

این سازمان اعلام کرد که حداقل چهار اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی در جریان این حملات آسیب دیده اند. یونسکو همچنین اشاره کرد که قبل از حملات، مختصات جغرافیایی تمامی این آثار را در اختیار طرفین درگیر قرار داده بود تا از آسیب دیدن آنها جلوگیری شود.

بیش از 140 مکان تاریخی آسیب دیده است

بر اساس اطلاعات منتشر شده در گزارش رویترز، مقامات ایرانی اعلام کرده اند که دست کم 140 اثر تاریخی و فرهنگی در جریان جنگ آسیب دیده اند که در این میان چندین اثر ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو نیز دیده می شود.

پس از پایان بخشی از درگیری ها، صدها کارشناس مرمت و باستان شناسی برای ارزیابی خسارات وارده به مناطق مختلف اعزام شده و عملیات اضطراری برای تثبیت ساختمان ها آغاز شده است. این در حالی است که کارشناسان معتقدند مرمت کامل برخی آثار ممکن است سال ها و حتی دهه ها طول بکشد و برخی از آسیب ها هرگز به طور کامل جبران نخواهد شد.

میراثی که فراتر از مرزهای ایران است

کارشناسان میراث فرهنگی تاکید می کنند که آسیب به این بناها نه تنها برای ایران ضرر نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی جهان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. میدان نقش جهان، کاخ گلستان، چیهلستون و دیگر آثار تاریخی ایران، علاوه بر ارزش ملی، بخشی از میراث فرهنگی بشریت است.

به همین دلیل، حفاظت از این آثار در زمان جنگ نه تنها یک مسئولیت ملی است، بلکه یک تعهد بین المللی بر اساس کنوانسیون های حفاظت از میراث فرهنگی است. تعهدی که اکنون با مشاهده آسیب های وارده بار دیگر در کانون توجه جامعه جهانی قرار گرفته است.