علیرضا فغانی در 10 فروردین 1357 در یکی از روستاهای اطراف کاشمر در استان خراسان بزرگ به دنیا آمد. شهری که 3 ساعت با مشهد فاصله داشت اما در 6 ماهگی با خانواده به شهرری آمد و اینجا بزرگ شد. وقتی از جام جهانی دوم برگشت، شهرت و ثروتش در دنیا به حدی بود که می توانست علاوه بر همه جای کره زمین در بهترین ویلاهای شمال شهر زندگی کند. اما علیرضا ترجیح داد تا روز آخر در همان محله قدیمی شهرری بماند و در همان محله و خانه کنار همان مکان های بچه گانه زندگی کند، در همان زمین های سفالی تمرین کند.
پدر علیرضا قضاوت می کرد. آرزو داشت پسرش به جایی که نرسیده می رسید اما هیچکس باور نمی کرد که داور آسیایی به چنین قله ای در دنیا برسد. علیرضا و سپس محمدرضا برادرش هر دو داور شدند و به بالاترین درجات رسیدند. علیرضا زمانی کمک داور بود و به درخواست پدرش داور شد اما قبل از آن قوانین عجیب فدراسیون مسیر او را عوض کرده بود.
بسیاری از بزرگ ترین ستاره های جهان معتقدند داورانی که خودشان فوتبالیست بوده اند بهتر می توانند قضاوت کنند و شرایط بازیکن را راحتتر درک کنند. آیا او تظاهر می کند یا واقعاً به او ظلم شده است؟ علیرضا فغانی بازیکن جوانان بانک ملی بود. او در چند تیم دیگر بازی کرد و درست زمانی که توانست به لیگ برتر برسد، قانون فدراسیون او را مجبور کرد راه پدرش را انتخاب کند. قانونی که برای مشهدی های نسل قبلش مثل محسن ترکی، محسن گرمی، حسن کامرانی فر و رضا سخدان هم باعث شد وارد داوری حرفه ای شوند. اما علیرضا خیلی فوتبالیست بهتری بود و می توانست به تیم ملی برسد.
سرنوشت اینگونه بود؛ علیرضا فغانی قله های بزرگ تاریخ را یکی یکی صعود کرد و همه رکوردها را جابجا کرد. او بالاتر از یک داور آسیایی است و سال هاست بهترین داور دنیاست، اما عجیب است که حتی یک ذره تغییری در شخصیت و رفتار او ایجاد نشد. در فوتبالی که شهرت و ثروت، حتی خانواده و زادگاه بسیاری از ستاره ها را تغییر داده است! او با همه رفقای خود دوست بود و هرگز از اصولی که به آن اعتقاد داشت سازش نکرد.
علیرضا فغانی که 7 دربی تهران را قضاوت کرده است در کنار محسن ترکی رکورددار است، اگر مدیران فدراسیون می خواستند بیش از 10 دربی را سوت می زد. خیلی زود و قبل از 30 سالگی داور دائمی حساس ترین و سنگین ترین مسابقات لیگ برتر شد. در سال های طلایی داوری ایران که 9 داور بین المللی نخبه داشتیم!
هر ورزشگاهی که برای همه داوران کابوس و جهنم بود، برای علیرضا سرگرمی به نظر می رسید. تولد او در داوری و تسلط او به فوتبال باعث شد بازیکنانی که بنده خدا نیستند و احترام مربی و مدیری را قائل نیستند، جلوی علیرضا فغانی مثل موش شوند و به فکر خودشان باشند. همه به اقتدار فغانی احترام می گذاشتند و بعدها بزرگترین ستاره های جهان – تا سطح مسی و رونالدو – همین احساس را داشتند.
علیرضا فغانی اولین داور تاریخ فوتبال ایران شد که نام و آوازه اش از مربی و بازیکن بالاتر رفت. از کسانی که به مقام و صندلی اعتبار می دهند، نه آنهایی که کوچک و روی صندلی بزرگ می نشینند. اولین داور دنیا که تعداد فالوورهایش در فضای مجازی از مرز یک میلیون نفر گذشت، به دستاوردهای عظیمی رسید که هر کدام را می توان رکوردی پرافتخار برای یک داور دانست.
5 بار داور سال ایران (سالهاست در ایران سوت نزده)، دو بار بهترین داور آسیا (2016 و 2018)، 4 حضور در جام جهانی (از 2014 تا 2026) و قضاوت حساسترین بازیها – از جمله ردهبندی 2018، ردهبندی 2018 – داوری در بازی فینال المپیک 2 – قضاوت در مسابقه فینال ریو. دوره های جام ملت های آسیا (از سال 2015 تا کنون که در راه دور چهارم در سال 2027 است) و قضاوت بازی فینال جام ملت ها در سال 2015 بین استرالیا و کره جنوبی، حضور در 3 جام باشگاه های جهان و داوری فینال های 2013 و 2015 داوری فینال جام ملت های 2013 و اولین داوری در جام باشگاه های جهان FI2 در سال 2015. بازی، حضور و داوری در جامهای عرب، جام کنفدراسیونها و جام بین قارهای به همراه داوری در حساسترین دربیهای لیگهای مختلف آسیایی و اروپایی و داوری بازی فینال لیگ قهرمانان آسیا. دست نیافتنی است.
قله ای که اگر او را از نزدیک ببینید، باور نمی کنید که صاحب این رکورد بزرگ است. آنقدر خاکی و افتاده که احساس می کنی سالهاست او را میشناسی! یکی دیگر از ویژگی های تحسین برانگیز فغانی مانند سلامتی و زندگی شخصی بدون مرزش این است که به خاطر آینده تحصیلی فرزندانش به مهاجرت کاملا قانونی رضایت داد و با آن همه وابستگی به دوستان و همسایگی اش در غربت زندگی کرد.
پدرش دوست صمیمی در دنیای داوری داشت که فوتبالدوستان دهه 60 او را می شناسند. حسین عرب براقی که در آن سال ها در اوج جنگ قضاوت مسابقات مهم باشگاه های تهران – در غیاب لیگ – را بر عهده داشت. خانواده فغانی در شهرری، همسایه خانواده های عرب براقی و علیرضا، داماد این داور قدیمی شدند که تنها پسرش امیر عرب براقی، داور بین المللی کنونی فوتبال ایران است که البته مانند برادرش محمدرضا فغانی، رابطه خانوادگی خود را با علیرضا فغانی از دست داده و هرگز حقش را تا این لحظه نگرفته است!
پسر علیرضا از بدو ورود به استرالیا وارد لیست داوران آماتور شد و قضاوت را در رده های پایه و سپس مسابقات دانشگاهی آغاز کرد. او برای ادامه سنت قضاوت در خانواده فغانی و عرب براقی پله ها را بالا رفته است. در مهمانی های خانوادگی برای پدرش (غیر مستقیم)، دایی و دایی (مستقیم) می خواند که به زودی از دستاوردها و رکوردهایشان پیشی می گیرند!
علیرضا که از روز اول هیچ گاه نسبت به مسائل و مشکلات اجتماعی هموطنان بی تفاوت نبود، در سال های اخیر مانند سایر ویژگی های شخصیتی تغییری نکرده و از هر فرصتی برای استراحت استفاده می کند و به ایران می آید. او به خانه اش در شهرری رفته و نزد پدر و مادر و خانواده همسرش می ماند. او مشتری همیشگی بازی های لیگ است و تا آخرین باری که برای قضاوت در ایران دعوت شد همیشه لبیک گفت.
حالا عده ای با نگاه سیاسی که مواضع اجتماعی فغانی را نمی پسندند – که دعوت آنها را برای همکاری مثل سایر جناح های سیاسی رد کردند – می خواهند کلمه ایرانی را از نام او حذف کنند و از هر فرصتی برای تخریب او استفاده کنند. غافل از اینکه وطن و زادگاه داده نمی شود و نمی گیرد!
علیرضا فغانی هیچ وقت وارد بازی های سیاسی نشد و نخواست، در حالی که می توانست از هر رانتی مثل آب خوردن استفاده کند و به جناح ها وفادار باشد. او تاوانش را داد، از حق سوت زدن زیر پرچم ایران محروم شد و اخیراً دست به دردسرهای دیگری زد تا همیشه و همه جا به زبان فارسی و با صدای بلند بگوید که همیشه ایرانی خواهد ماند و بالعکس همیشه در قلب مردم کشورش خواهد ماند.