ما مردمی هستیم که یک یاعلی را به پشت خداحافظی سنجاق می کنیم. هنگام رفتن به خانه بخت و قبل از آغاز عشق یا علی می گوییم. مردم افتاده ما با گفتن «یاعلی» بلند می شوند. ما هم مثل حاج کاظم در آژانس شیشه ای برایمان صبر دعا می کنیم. اصلاً وعده های کودکی ما وقتی دست علی را می فشاریم، تبدیل به وعده مردانه می شود. زندگی ما با نام امیرالمومنین گره خورده است. فردی که نام بلندش اعتبار کلمه مرد و مردانگی را می دهد و در طول تاریخ هرجا که بخواهند به معنای شجاعت و دلاوری باشد، ناگزیر به سراغش می آیند، به گونه ای که نه تنها در زندگی روزمره، اگر به قرآن و کلام خدا نگاه کنید، آیات بسیاری را می توانید پیدا کنید که شخصیت ابوطرب را توصیف می کند. مرد بزرگی که خودش قرآن می گفت و روح پیامبر بود; کسى که خداوند او را در قرآن قسم خورده است حتى به صاعقه سم اسبش. به بهانه عید غدیر، نگاهی به این آیات انداختم. آیاتی که خداوند به احترام وجود مردی نازل کرد که نامش بر روی زمین قوت زانوهای مردمی است که شاید گاهی نمی توانند بایستند.
شبی که علی (ع) جان خود را برای حفظ جان پیامبر (ص) فدا کرد.
«و یکی از مردم است که جان خود را برای رضای خدا می فروشد [مانند امیرالمؤمنین علیه السلام] و خداوند نسبت به بندگانش مهربان است» سوره بقره، آیه 207
تاریخ اسلام روزها و شب های سرنوشت ساز کمی را به خود ندیده است، اما شاید هیچ شبی به اندازه «لیله المبیت» در سرنوشت مسلمانان تأثیرگذار نبوده است، واقعه ای که بیشتر ما آن را خوانده و شنیده ایم. شبی که مشرکان مکه برای پایان دادن به دعوت پیامبر (ص) خانه پیامبر (ص) را محاصره کردند و تصمیم گرفتند با حمله ناگهانی به شهادت پیامبر، کار اسلام را تمام کنند. در آن لحظه حساس، این حضرت علی (علیه السلام) بود که بدون معطلی پذیرفت تا در بستر پیامبر بخوابد تا اینکه رسول خدا از مکه خارج شد. او به خوبی می دانست که ممکن است شمشیرهای دشمن در سحر بر بدنش بیفتد، اما نجات جان پیامبر را بر امنیت خود ترجیح داد. مفسران نزول آیه 207 سوره بقره; به این واقعه نسبت داده اند «وَ مِنَ النَّاسِ یَطْبَعُ الْأَمْرَضِ اللَّهِ»; آیه ای که در مورد افرادی صحبت می کند که جان خود را برای رضای خدا می دهند.
سوگند به سه اسبی که در رکاب حیدر تاختند
سوگند به اسب های دونده ای که نفس خود را از دست دادند (در میدان جهاد) و (هنگام تاختن، بر اثر برخورد نعل ها با سنگ های صحرا) به شدت مشتعل می شوند. (سوره ادیات آیات 1 و 2)
قرآن کریم سوره ادیات را با تصویری باشکوه آغاز می کند; اسبها نفس نفس میزنند و سمهایشان در برابر سنگها جرقه میزند، در سپیدهدم به قلب میدان نبرد میزنند. سورهای که حجتالاسلام قرائتی درباره داستان آنها میگوید: «کفار در سال هشتم هجری، پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآله) و علی بن ابیطالب (علیهالسلام) را به قتل رساندند، پیامبر (ص) گروهی متشکل از 12000 نفر را برای یورش به سرزمین عبعلی از ناحیه مدینه به فرماندهی اباع فرستاد. بکر رفت، اما دو بار لشکر را به فرماندهی خلیفه دوم فرستاد، بار دیگر با شرمندگی برگشت، او هم رفت و خسارات زیادی به علی بن ابی طالب علیه السلام وارد کرد خبر، ای رسول خدا، چشم تو روشن است، سه نفر اول هلاک شدند، اما بشارت علی علیه السلام توفیق یافت که این سوره را در نماز صبح بعد از حمد «بسم الله الرحمن الرحیم»، «غضه» بخواند.
آیه ای به نام انگشتر ابوتراب
«ولی و دوست شما فقط خدا و رسول او و مؤمنان هستند [مانند علی بن ابی طالب اند] که همیشه در حال رکوع نماز می خوانند [به تهیدستان] زکات می دهند.» (آیه 55 سوره مائده).
این آیه به آیه ولایت نیز معروف است. داستان از آنجا شروع می شود که راویان می گویند: نیازمندی وارد مسجد شد و از مردم کمک خواست، اما کسی جواب او را نداد. در این میان امیرالمومنین علیه السلام که در حال رکوع بودند با اشاره انگشتر خود را به او دادند. پس از این واقعه، آیه ولایت نازل شد: «إِنَّكُمْ اللَّهُ وَرسُولُهِ وَ الَّذِینَ آمَنُوا…» . این آیه از نظر مفسران شیعه یکی از مهمترین اسناد قرآنی در مورد ولایت و جایگاه ویژه امیرالمومنین علی (علیه السلام) به شمار می رود.
روزی که امیرالمومنین به دست پیامبر کشته شد
«پس هر که با شماست درباره او [عیسی] پس از آن بر شما [به واسطه وحی، نسبت به احوال وی] علم و دانش آمد، مجادله و دعوا کن، بگو: پسرانمان را دعوت کنیم و شما پسرانتان و ما زنانمان و شما همسرانتان و ما جانهایمان و شما جانهایتان را. پس همدیگر را نفرین کنیم، پس لعنت خدا را بر دروغگویان بگذاریم.» (سوره آل عمران، آیه 61).
ماجرای مباهله یکی از مهمترین وقایع تاریخ اسلام است. وقتی گفتگوی پیامبر صلی الله علیه و آله با مسیحیان نجران به نتیجه نرسید، فرمان خداوند برای مباهله صادر شد. قرار بود پسران ما و پسرانشان، زنان ما و زنانشان و جان ما و آنها در مباهله حضور داشته باشند. پیامبر (ص) در روز موعود تنها نزدیکترین افراد اهل بیت خود را با خود برد; حضرت فاطمه سلام الله علیها، امام حسن علیه السلام، امام حسین علیه السلام و حضرت علی علیه السلام. در این میان، تعبیر «انفوسانة» در آیه مباهله همواره مورد توجه مفسران بوده است; تعبیری که در روایات آمده است که امیرالمؤمنین برای پیامبر حق حیات دارد و از موقعیت استثنایی ایشان در کنار پیامبر صحبت کرده است.
فرمانی که سرنوشت امت را در غدیر رقم زد
«ای پیامبر! چه از جانب پروردگارت [درباره ولایت و رهبری علی بن أبی طالب امیرالمؤمنین علیه السلام] آنچه را که بر تو نازل شده اعلام کن; و اگر این کار را نکنی، پیام خدا را نرسانده ای و خدا تو را خواهد برد [آسیب و گزند] مردم را نگه می دارد؛ همانا خداوند گروه کافران را هدایت نمی کند» (سوره مائده، آیه 67).
این آیه مربوط به همان واقعه بزرگ در آخرین حج پیامبر(ص) است که در سال دهم هجری، کاروان بزرگی از مسلمانان در منطقه غدیرخم توقف کردند. در همین حال آیه ای با لحن قاطع بر پیامبر خاتم نازل شد: «یا أیة الرسول البلیغ ما انزل علیکم من ربکم…». این آیه مربوط به اعلام ولایت و جانشینی حضرت علی (علیه السلام) است. پس از نزول این فرمان، پیامبر در میان جمعیت ایستاد، دست امیرالمؤمنین علیه السلام را بلند کرد و جمله تاریخی «لَمْ أَنْ أَعْلَمْ أَنْ أَلَیْهِ مُولَهِ» را بر زبان آورد. اتفاقی که بعدها به عنوان عید غدیر در حافظه تاریخی مسلمانان ماندگار شد.
وقتی امیرالمومنین مأموریت را به پایان رساند
«…امروز [با نصبِ علی بن ابی طالب به ولایت، امامت، حکومت و فرمانروایی بر امت] دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما قرار دادم…» (سوره مائده، آیه 3).
همه می دانیم که غدیر فقط یک واقعه تاریخی نبود. روزی بود که قرآن از آن به عنوان «تکمیل دین» یاد کرده است. در بخشی از آیه سوم سوره مائده آمده است: «در این روز دین شما را برای شما تمام کردم و نعمتی را برای شما تمام کردم و شما را به دین اسلام راضی کردم». بر اساس روایات صحیح، این آیه پس از معرفی امیرالمومنین علی (علیه السلام) در غدیرخم نازل شده است. پس غدیر فقط یادآوری یک قرار نیست; بلکه نمادی است از اتمام رسالت، ادامه راه هدایت و اتمام نعمتی که با بعثت پیامبر مهربانی آغاز شد.