به گزارش بازار به نقل از مارگین صنعت، بر اساس فهرست منتشر شده از کل واردات کشور در سال 1402 که معادل 66.2 میلیارد دلار است، 24 میلیارد دلار به واردات 100 واردکننده اول که در این فهرست قرار دارند، اختصاص دارد. و در میان مشمولان عمده در سال گذشته ارز تعدادی از شرکت های خودروسازی و مونتاژکنندگان و قطعه سازان نیز قابل مشاهده است.
شرکت هایی مانند «بازرگانی دولتی ایران، آوا تجارت صبا، پشتیبانی امور دام و ماهیدشت کرمانشاه، خودروسازی مدیران، وزارت دفاع، پاک دیده، کرمان موتور، کروش موتور، اکسون، کروش دایی، ذوب آهن، بهمن موتور، صبا پروسر، نیت. ایران خودرو دیزل، داریا با سرمایه، فولاد مبارکه، کروز، سایپا و آرین موتور در لیست خریداران بزرگ قرار دارند در این زمینه ذکر چند نکته ضروری است.
1- واردات ارز امری پذیرفته شده در سراسر جهان است و استفاده کشورها و شرکت ها را از مزیت های نسبی خود در تعامل با دیگران تسهیل می کند، البته متاسفانه در کشور ما با تراکم تخلفاتی مانند رانت خواری، دلالی و شرکتی. یا حتی در موارد اختلاس و سوء استفاده از مابه التفاوت قیمت ارز، تصویر چندان مطلوبی از تخصیص ارز به شرکت ها و موسسات در افکار عمومی وجود ندارد، اما مردم حق دارند به طور شفاف از سرنوشت و روند تخصیص ارز مطلع شوند.
2- سوال کلیدی این است که ارز اختصاص یافته به این شرکت ها کجا و چگونه هزینه شده است؟ سوال دیگر این است که آیا این نرخ ارز منجر به تقویت تولید و اشتغال جامعه شده است یا صرفا به خرید محصول در کشور دیگر و فروش آن در کشور مبدا اختصاص دارد؟ آیا این ارز به ویژه در صنایع بحث برانگیز ایران مانند خودروسازی تنها منجر به خرید یا مونتاژ بدون ارزش افزوده قابل توجهی شده است یا به «جهش تولید» و «مشارکت مردم» از طریق اشتغال، نوآوری و کارآفرینی منجر شده است؟
3- در لیست منتشر شده توسط گمرک که برای اولین بار انجام می شود، نام برخی خودروسازان یا قطعه سازان از جمله مدیران خودرو – کوروش موتور آریا، کرمان موتور و کروز به چشم می خورد. این فهرست در شرایطی منتشر می شود که به گفته ناظران اقتصادی طی چند ماه گذشته ارزش گذاری مونتاژکنندگان و واردکنندگان خودرو با حواشی، اعتراض و نگرانی فعالان صنعت خودرو و قطعه سازی همراه بوده است و می توان گفت که بسیاری از این نگرانی ها بجا و صحیح است.
4- در نگاهی اجمالی به وضعیت ارزی برخی خودروسازان، این فهرست می گوید که صنعت خودروسازی مدیران (ماندرین خودرو و کروش موتور آریا) با سهمی بیش از یک میلیارد و ششصد و سی میلیون دلار بوده است. ارز برترین شرکت صنعت خودرو کشور طی سال گذشته. است. بر اساس آمار گمرک، این گروه در سال گذشته حدود 2.5 درصد از ارزش دلاری کل واردات به کشور را به خود اختصاص داده است. این صنعت خودرو در سال 1401 بیش از 930 میلیون دلار ارز داشته است به طوری که ارز آن در سال 1402 تقریباً 75 درصد رشد داشته است. رتبه هشتم و در واقع هفتم فهرست 100 واردکننده برتر کشور در سال گذشته به کرمان موتور و دنیای قطعات صنعت بام اختصاص یافت. کرمانی ها پارسال حدود 897 میلیون دلار ارز داشتند که نسبت به سال 1401 حدود 75 درصد رشد نشان می دهد.
5- رتبه بیستم این فهرست، صنایع قطعه سازی «کروز» را معرفی می کند که در سال 1402 بیش از 301 میلیون دلار ارز دریافت کرده اند.
نکته قابل توجه این است که شرکت کروز نسبت به سال 1401 کمتر از نیم درصد رشد ارزی داشته است. نکته دیگر اینکه طبق اظهارات مسئولان کروز، این شرکت در ازای دریافت 301 میلیون دلار که ارز ایران خودرو و سایپا محسوب می شود، قطعات 900 هزار تا 1 میلیون خودروی ایران خودرو و سایپا را تامین کرده است. همچنین کروز در یک رویکرد تحول آفرین توانسته ۱۴ هزار نفر را به صورت مستقیم و ۲۰ هزار نفر را به صورت غیرمستقیم در زنجیره تامین مشغول به کار کند.
6- طرح کروز علیه چند شرکت دیگر فقط یک مثال بود تا مشخص شود تمام موارد ذکر شده در لیست انتشارات گمرک ارزشمند است اما این کجا و آن کجا! یکی می تواند واردکننده یا مونتاژکننده ارزشمندی باشد و دیگری تولیدکننده ای ارزشمند اما اشتغال زا; فراموش نکنیم که واردات باید بتواند به ارزش تولید بیفزاید، اشتغال موثری ایجاد کند و چرخ اقتصاد کشور را در جهت عقربه های ساعت و جلو بچرخاند. موضوعی که بارها در شعار سال جاری (جهش تولید با مشارکت مردم) و شعارهای سال های گذشته رهبر انقلاب بر آن تاکید شده است.
7- انتشار این فهرست گمرکی را باید به فال نیک گرفت زیرا شفافیت ناشی از آن می تواند تفاوت دوغ و دوشاب را در افکار عمومی آشکارتر کند.