گزارش کردن اخبار فورینوری پس از سانحه رانندگی در بیمارستان بستری شد و تحت عمل جراحی قرار گرفت اما آخرین پیگیری ها حکایت از بهبود وضعیت وی دارد. اما همزمان شایعه فوت این بازیگر در فضای مجازی پخش شد؛ شایعه ای که گزارش های اخیر آن را تایید نمی کنند.
این اولین بار نیست و بعید است آخرین بار باشد. کافی است یک هنرمند چند روزی از انظار عمومی دور باشد، خبر بیماری اش منتشر شود یا حادثه ای برایش اتفاق بیفتد. ناگهان ترکیب آشنای «فوری؛ «فن بازیگر مرد» در کانال ها و صفحات شبکه های اجتماعی ظاهر می شود و حتی گاهی به برخی رسانه ها راه پیدا می کند.
سابقه طولانی “اخبار مرگ”
فهرست هنرمندان قربانی شایعه مرگ در ایران کم نیست. سال ها پیش رسانه ها ناچار بودند اخبار کذب در مورد درگذشت چهره هایی چون محمدعلی کشاورز، اکبر عبدی و ثریا قاسمی را تکذیب کنند. مصطفی زمانی نیز چندین بار گرفتار چنین شایعه ای شد. حتی زمانی که شایعه کشته شدن او در سانحه رانندگی به قدری منتشر شد که رسانه رسمی آی فیلم به صراحت اعلام کرد که این خبر صحت ندارد.
بیشتر بخوانید:
«خانم والده» و بازگشت یک ترفند قدیمی راز پوشیدن زنان در سینمای ایران
عکس های اولین فیلمی که بعد از انقلاب توقیف شد «سیم خاردار» درباره چه بود؟
پاسخ تند بازیگر زن به حاشیه جنجالی دهانم بوی پیاز نمی داد!
چرا داریوش اقبالی فحاشی می کند؟ | چرا «توهم توطئه» داریوش جنجالی شد؟
این داستان ادامه دارد. در همان شهریور 1405 شایعه درگذشت داریوش ارجمند در شبکه های اجتماعی منتشر شد و واکنش ها به حدی بالا بود که علاوه بر تکذیب مدیر عامل موسسه هنرمندان پیشکسوت، خود ارجمند نیز با انتشار ویدئویی به شایعه درگذشت وی واکنش نشان داد.
وجه مشترک بسیاری از این شایعات وجود یک «جرقه واقعی» است. یک بیماری، بستری شدن در بیمارستان، تصادف یا حتی انتشار گزارشی از هنرمندان فوت شده، مواد اولیه ای را فراهم می کند که با کمی تحریف تبدیل به «خبر فوری مرگ» می شود. در مورد امیر نوری اصل تصادف واقعی بود; خبر بستری شدن او در بیمارستان 24 شهریور منتشر شد اما چند روز بعد فاصله «حادثه شدید» و «مرگ» عملا برای شایعه سازان برطرف شد.
وقتی سرعت بر دقت می زند
در زمانی که انتشار اخبار دیگر مختص خبرگزاری ها و روزنامه ها نیست، کانال تلگرام، صفحه اینستاگرام یا حساب کاربری می تواند نقش یک رسانه را ایفا کند. مشکل زمانی جدی تر می شود که رسانه های حرفه ای برای همگام شدن با شبکه های اجتماعی وارد مسابقه سرعت شوند.
خبر مرگ یکی از حساس ترین اخبار روزنامه نگاری است. قانون حرفه ای ایجاب می کند که چنین اخباری تا تایید خانواده، نماینده رسمی شخص، نهاد مسئول یا منابع موثق منتشر نشود. اما منطق «اول انتشار، بعداً اصلاح» این قانون را وارونه می کند.
نتیجه فقط انتشار یک اشتباه ساده نیست. پشت سر هر بازیگر یا خواننده ای که به طور ناگهانی به عنوان “درگذشت” اعلام می شود، خانواده، دوستان و همکارانی هستند که ممکن است برای اولین بار این خبر را روی صفحه تلفن همراه خود ببینند. از سوی دیگر تکرار چنین خطاهایی سرمایه اصلی رسانه که همان اعتماد مخاطبان است را از بین می برد.
شایعه ای که خود به خود تبدیل به خبر می شود
عجیبتر این است که شایعه مرگ حتی پس از تکذیب جان تازهای در رسانهها پیدا میکند. ابتدا اخبار جعلی منتشر می شود. سپس ده ها رسانه با تیترهایی مانند “آیا فلان بازیگر مرد؟” یا «حقیقت داستان فوت…» به آن می پردازند. بعد واکنش خود هنرمند و اطرافیانش می آید و آن واکنش هم تبدیل به خبر مستقل می شود.
به این ترتیب، یک ادعای بی اساس می تواند چرخه های خبری، بازنشر و واکنش های متعددی ایجاد کند. نمونه امیر نوری نیز همین سازوکار را نشان می دهد: گزارش های جدید حاکی از بهبود وضعیت وی پس از عمل جراحی است، در حالی که همزمان شایعه مرگ او به موضوعی جداگانه تبدیل شده است.
چرا رسانه ها اینقدر به «مرگ بازیگران» علاقه دارند؟
پاسخ را باید در اقتصاد جست و جو کرد تا علاقه شخصی روزنامه نگاران به مرگ. نام یک فرد مشهور در خود مخاطب دارد و «مرگ» یکی از قوی ترین محرک های احساسی است. ترکیب این دو تیتری می سازد که احتمال کلیک، جستجو، بازنشر و واکنش به آن بسیار زیاد است.
شبکه های اجتماعی نیز این چرخه را تشدید کرده اند. الگوریتمها معمولاً محتوایی را به نمایش میگذارند که واکنش بیشتری را سریعتر برانگیزد و خبر مرگ یک چهره محبوب به دلیل شوک و اضطرابی که ایجاد میکند ظرفیت بالایی برای واکنش فوری دارد.