بازپخش سریال «پاییز کویر» از شبکه تلویزیونی «آی فیلم» را نباید مانند دیگر تکرارهای این شبکه دانست چرا که نکات تاریخی قابل ذکری دارد و از جنبه های مختلف یادآور خاطراتی است.
چرا که این سریال تقریبا 40 سال پیش تولید و پخش شد و حواشی دارد که آن را از نظر سیاسی، اجتماعی و مذهبی از سریال های دیگر متمایز می کند. نه خود داستان که به دلیل دیگری یک ملودرام اجتماعی است.
معروف ترین موضوع مربوط به بحث حجاب بازیگرانی است که در خانه ماسک و روسری نداشتند و فقط موهایشان را بسته بودند. اگر خانم جمیله شیخی پیر بود اما شهلا میرباختیار جوان بود و در روزگاری که تلویزیون تنها دو شبکه داشت و خبری از اینترنت و ماهواره نبود و حتی ویدئو هم چندان فراگیر نبود بینندگان زیادی داشت.
البته بازیگران اصلی اغلب از دنیا رفته اند: بانو شیخی، اسماعیل داورفر، جمشید مشایخی و مهری ودادیان. داریوش مودبیان جوان شباهتی به بازیگر و کارگردان سال های بعد ندارد. شهلا میرباختیار هم از ایران نقل مکان کرده و الان باید بالای 70 سال سن داشته باشد.
همه فکر می کنند شکستن تابوی جنسی زنان در فیلم های پس از انقلاب با فیلم عروس بهروز افخمی و بازی نیکی کریمی شروع شد، اما سریال پایزی صحرا چند سال قبل از آن کلیشه ها را شکست و مردم را به تلویزیون واداشت.
اما همان طور که گفته شد بحث حجاب بازیگران باعث شد نام سریال بر سر زبان ها بیفتد و کار انتقاد برخی روحانیون و فشار بر صدا و سیما را در پی داشته و محمد هاشمی مدیرعامل سازمان نوشته است. نامه ای به امام خمینی و پاسخ امام بسیار جالب بود. نوع نگاه امام با دیگران تفاوت اساسی داشت.
محمد هاشمی خطاب به رهبر فقید انقلاب نوشت:
«به نام خدا همانطور که یادآور می شوید در برخی از برنامه های تلویزیونی جمهوری اسلامی ایران مانند فیلم های سینمایی یا سایر برنامه های داخلی و خارجی، بسته به موضوع، مجریان زن حضور دارند. گاه احکام کامل پوشش اسلامی را از نظر صورت و گردن و مو ندارند همچنین در برخی از ورزش های سنتی مانند «کشتی» و «فوتبال»، قسمتی از بدن ورزشکاران مرد پوشیده نیست. برای روشن شدن موضوع لطفا نظر مبارک را در خصوص موارد زیر بیان فرمایید:
1- پخش برنامه های تلویزیونی که با توجه به موضوع، زنانی ایفای نقش می کنند که احکام کامل پوشش اسلامی صورت، گردن و مو را رعایت نکرده اند.
2- پخش برنامه های ورزشی مانند کشتی و فوتبال که قسمتی از بدن ورزشکاران مرد پوشیده نیست.
3- تماشای برنامه های مذکور که از تلویزیون پخش می شود. و سلام بر شما رحمت و برکات خدا بر شما باد. محمد هاشمی”
او همچنین نامه ای با مضمونی مشابه به حجت الاسلام اسماعیل فردوسی پور (که البته هیچ نسبتی با عادل فردوسی پور نداشت) نوشت. پاسخ صریح امام تعجب همگان را برانگیخت و نشان داد که می داند شهروندان فقط مذهبی و حزب اللهی نیستند و تلویزیون باید برای همه پخش شود. برای ارضای
به نام او حق تعالی
تماشای این گونه فیلم ها و نمایشنامه ها اشکال شرعی ندارد و بسیاری از آنها آموزنده است و پخش آن اشکالی ندارد. و فیلم ها و آهنگ های ورزشی اکثرا خوب هستند. گاهی اوقات عکس آن به ندرت دیده می شود، بنابراین باید بیشتر مراقب باشید. اما دو نکته را باید در نظر داشت:
اولاً کسانی که آرایش می کنند باید محرم باشند و انجام چنین کاری برای خارجی حرام است.
دوم اینکه بینندگان نباید از روی هوس نظر بدهند. روح الله الموسوی الخمینی”- [منبع: صحیفه امام، ج20، ص: 445 و 446]
بعد از آن اتفاقی که افتاد این بود که در تیتراژ نام میکاپ آرتیست یا گریمور زن به چشم می خورد. این. امام مسئولیت را بر عهده بصیر گذاشت و فرمود از روی شهوت نبینید. نه مثل زنی که 40 سال بعد تبدیل به کاسه ای داغتر از خاکستر شد و در قبال زنان احساس مسئولیت کرد. ثانیاً مشکلی وجود داشت و نگفت چه زمانی در زمان جنگ به چنین داستان هایی پرداخته می شود.
توجه کنید در اواسط جنگ و اواسط دهه 60 سریالی پرمخاطب در مورد دعوای عروس و مادرشوهر و اختلاف طبقاتی برای سرگرمی و بدون هیچ نکته عقیدتی پخش شد و حالا 40 سال بعد اصرار دارند. دادن این مضامین به مردم! آن هم با صرف بودجه های کلان.
پاییز در کویر را باید دید. برای تجدید خاطره ها و اگر در سال های بعد به دنیا آمدید با حال و هوای آن دوران آشنا شوید.
در کمال تعجب امام خمینی در این بند آن را آسان گرفتند و تأیید کردند و دیگران آن را سخت گرفتند و هنوز هم سخت می گیرند. آن بازیگر نیز پس از مدتی ایران را ترک کرد و ظاهراً کارگردان (اسدالله نیک نژاد) این روند را ادامه نداد.
مردم ایران عاشق داستان ها و بازی های خوب هستند که با پول کم سریال ساخته شد و الان ده ها میلیارد خرج می کنند و اکثر مردم نمی بینند!
دو نکته اصلی در سریال یکی پوشش زنان در اواسط دهه 60 و نظر صریح امام و دیگری اینکه ایشان اصرار ندارند چون جنگ است سریال جنگی و ایدئولوژیک باشد یا مردم سرگرمی نمی خواهند. .