ردیف اعتباری تخت جمشید قطع شد

در این شرایط پیش بینی می شود نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری از برنامه های خود برای تامین بودجه و حفاظت از آثار تاریخی ایران صحبت کنند که البته تاکنون برنامه خاصی در این زمینه ارائه نشده است. پایان بودجه اعتباری تخت جمشید در حالی رخ داد که این مجموعه 125 هزار متری با چالش های زیادی از جمله هجوم گل سنگ ها و تهدید فرونشست زمین در دشت مرودشت مواجه است. با این شرایط اگر بودجه کافی برای حفاظت و مرمت مجموعه باستانی تخت جمشید تامین نشود، شاید فردا دیر باشد و در آینده نتوان اقدام موثری برای این میراث جاودانه ایرانیان انجام داد.

وضعیت اضطراری بودجه اعتباری تخت جمشید
محمدهادی ایمانیه، استاندار فارس، اگرچه حذف یا کاهش بودجه مجتمع جهانی تخت جمشید از سازمان برنامه و بودجه را تکذیب کرد و گفت: «از سفر دوم رئیس جمهور به استان فارس، بیش از یک هزار میلیارد تومان برای حوزه گردشگری فارس و مجموعه تخت جمشید مصوب شده و این اعتبارات به مرور زمان هزینه می شود و از محل مسئولیت های اجتماعی صنایع، اعتباراتی به مجموعه های تاریخی و گردشگری شهر اختصاص داده شده است. استان و خواهد بود» اما مدیر پایگاه تخت جمشید همچنان وضعیت بودجه این میراث جهانی را ضروری می داند.
علیرضا عسگری چاوردی مدیر پایگاه تخت جمشید و نقش رستم با اشاره به اینکه دو سال است بودجه پرسپولیس قطع شده است، گفت: سازمان برنامه و بودجه دو سال خط اعتباری پرسپولیس را قطع کرده است در حالی که این حداقل باید بودجه از محل فروش بلیت به پرسپولیس برگردد. حالا باید از مرکز اعتبارات استان بخواهیم در صورت افزایش بودجه به پرسپولیس بودجه بدهد. وی تاکید کرد: باید برای تخت جمشید و نقش رستم برنامه و بودجه مصوب داشته باشیم که اگر این اتفاق بیفتد بهتر است در این حوزه ها کار کنیم.

بحران فرونشست در مرودشت
همانطور که محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیط زیست پیش از این گفته بود، بخش وسیعی از دشت مرودشت که محدوده وسیعی از پاسارگاد، تخت جمشید و نقش رستم را در بر می گیرد، با فرونشست بیش از 15 تا 20 سانتی متری مواجه است.
وی با بیان اینکه دشت مرودشت استان فارس پس از دشت مهیار اصفهان بحرانی ترین منطقه از نظر زمین شناسی است، گفت: متاسفانه وضعیت این قسمت در استان فارس به شدت نگران کننده است و بخش زیادی از این امر. دشت با فرونشست بیش از دو سانتی متر مواجه است که 5 برابر سطح نرم است. تحمل فرونشست طبیعی و مجاز است.
درویش همچنین هشدار داد: زمانی که فرونشست زمین از 4 میلی متر گذشت، ستاد بحران در اسرع وقت تشکیل شود.
عسگری چاوردی مدیر پایگاه تخت جمشید و نقش رستم درباره بحران فرونشست در تخت جمشید و نخ رستم گفت: موضوع فرونشست در هر اقلیمی ممکن است اتفاق بیفتد. تخت جمشید و نقش رستم از یکدیگر دور هستند، اما بررسی های باستان شناسی نشان داده است که در این منطقه پارسه ای وجود داشته که تخت جمشید بخشی از ارگ آن بوده و مقبره های شاهان هخامنشی در آن گوشه قرار داشته و در آنجا قرار داشته است. منظر شهری در دوران هخامنشیان به نام پارسه بوده است. فرهنگ های زیادی از این منطقه شکل گرفته است، حتی خوشنویسی، معماری، تقویم، نجوم، علم و دانش در اینجا شکل گرفته است و بیشتر تاریخ ایران متکی به پارسه است. به همین دلیل وقتی مشکلی پیش می آید، جامعه حساس می شود که البته فرهنگ والای جامعه ایرانی آگاه به حساسیت های آن را نشان می دهد.
مدیر پایگاه جهانی تخت جمشید ادامه داد: نقش رستم یک پروژه ملی و بین المللی است و نمی توان آن را یک پروژه بومی دانست. بحران در نقش ظلم جدی است. خواه مرمت، هدایت آب و بارندگی و یا فرونشست زمین، تاثیر آن را مستقیماً بر آثار تاریخی مشاهده می کنیم. به همین دلیل، مقیاس این پروژه باید ملی و بین المللی باشد. یعنی از نظر اعتباری و بودجه ای ملی باشد. ما برنامه های اکتشافی را در حد توان خود آغاز کرده ایم.
عسگری چاوردی با بیان اینکه در پی گسترش شکاف های رستم نقش، زمین شناسی در این محوطه تاریخی انجام شده است، گفت: کاوش های باستان شناسی نیز برای شناسایی عمق آن ها و گمانه زنی در مورد ترک ها و نحوه شیب بندی محوطه فوقانی انجام شده است. . برخی از اشتباهات به دوران قبل و دوران هخامنشیان، برخی به صد سال اخیر و برخی به کاوش ها و مسائلی که 100 سال پیش رخ داده است، برمی گردد.

کشف گونه جدیدی از گلسنگ ها در تخت جمشید
در سال های اخیر بحث گلسنگ ها و خطراتی که این گونه ها برای مجموعه تخت جمشید دارند همواره مطرح بوده است. در یک ماه گذشته اما با انتشار اخباری مبنی بر انتشار نوع جدیدی از گل سنگ در تخت جمشید، حساسیت ها افزایش یافته است.
محمد سهرابی (مدیر موزه گلسنگ ایران و کارشناس گلسنگ) در خصوص کشف گونه جدیدی از گلسنگ که به طور قابل توجهی در نقش های تخت جمشید پراکنده شده است، گفت: کشف این گونه بر اساس یافته های DNA و پراکندگی این گونه است. گونه ای با نام علمی “Circinaria perspulinta” نشان می دهد که این گونه جدید در واقع گونه بومی ایران است که در سراسر محوطه باستانی تخت جمشید گسترش یافته است اما تاکنون در خارج از ایران دیده نشده است.
به گفته سهرابی، به دلیل فراوانی کریستال‌های وادلیت در بدن این گونه جدید و قدرت جذب رطوبت بالا، باعث تولید اسید اگزالیک می‌شود.
وی می گوید: این اسید از نظر قدرت اسیدی بسیار قویتر از اسید استیک است. اسید اگزالیک نقش خورنده تری در فرآیند تخریب زیستی دارد. این در حالی است که در زیر این گونه تازه کشف شده که فقط در سطح بسترهای سنگی رشد می کند، زیستگاه میکرو وجود دارد که باعث تخریب بیولوژیکی مانند سیانوباکتری ها می شود و این سیانوباکترها از تاثیر نور خورشید فرار کرده و به درون سنگ زیر این گلسنگ نفوذ می کنند. . .
این گلسنگ شناس با تاکید بر اینکه در صورت عدم ارزیابی دقیق رفتار گونه های گلسنگ بر روی آثار سنگی تاریخی، بیشترین آسیب به آثار سنگی تاریخی وارد می شود، ادامه داد: کارشناسان میراث فرهنگی در صورت عدم اطلاع از رفتار نوع جدید گلسنگ ها تخت جمشید و بدون استناد به مطالعات علمی و راهکارهای صحیح اگر اقدام به تخریب آن کنند باعث می شوند زیستگاه ایجاد شده در زیر این نوع مخرب گلسنگ، عواملی مانند سیانوباکترها و باکتری ها در عمق سنگ فرو برود و این یعنی یک پله. به سوی فاجعه و ویرانی بیشتر
گفتنی است پیشتر شهرام رهبر، رئیس گروه حفاظت و مرمت تخت جمشید در پاسخ به این سوال جهان صنعت که آیا شرایط فعلی تخت جمشید پایدار و مناسب است؟ (پایدار) است اما سعی کرده ایم در بسیاری از مناطق مجموعه شرایط پایداری ایجاد کنیم.» رئیس گروه حفاظت و مرمت تخت جمشید خاطرنشان کرد: جالب است بدانید که در بسیاری از موارد امکان اجرای آن وجود ندارد. عملیات پاکسازی با کمک مواد (شیمیایی) و در این موارد پاکسازی گلسنگ ها از طریق شوک حرارتی انجام می شود. البته شوک حرارتی در همه موارد جوابگو نیست و در برخی موارد مجبوریم از سمومی استفاده کنیم که از نظر قلیایی و اسیدی بودن آزمایش و بررسی شده و برای سنگ مضر نیستند.»
باید اذعان داشت که اگرچه اقداماتی برای جلوگیری از شیوع گلسنگ در تخت جمشید انجام شده است، اما همچنان نیاز به صرف انرژی، زمان و بودجه بیشتر برای مقابله با این پدیده طبیعی و کمبود بودجه و توقف یا کاهش سرعت وجود دارد. عملیات گلسنگ زدایی را می توان خطری جدی برای مجموعه تخت جمشید دانست.
از سوی دیگر مقابله با پدیده فرونشست به ویژه در اطراف محوطه های باستانی مانند تخت جمشید بسیار حائز اهمیت است و باید بودجه لازم برای حفاظت و صیانت از این اثر در نظر گرفته شود.
در شرایط فعلی اما با توجه به اینکه دو سال پیش خط اعتباری این کار جهانی قطع شده است، آینده پرسپولیس به خیالات گره خورده است و باید امیدوار بود در دولت آینده تصمیمات بهتری در این زمینه اتخاذ شود.