طلا لزوماً در اینجا برای فروش نیست. وثیقه گاهی قرض است، گاهی سپرده در خزانه و گاهی مبنای معامله ای است که به صورت اینترنتی انجام می شود. پشت این چرخه بانک کارگشای قرار دارد. مجموعه ای که متقاضیان می توانند طلای زینتی خود را سپرده گذاری کنند و گرمی یک میلیون تومان وام بگیرند. البته حداقل این وام 10 میلیون و حداکثر 55 میلیون تومان با سود 23 درصد است.
به گزارش ایسنا، بانک کارگشای در دهم آبان 1305 با تصویب مجلس شورای ملی و به نام «موسسه رهن دولتی» تأسیس شد. پس از تأسیس بانک ملی در سال 1307، این مؤسسه به یکی از واحدهای بانک ملی تبدیل شد و از سال 1318 «کارگشای» نام گرفت و هدف اولیه از تشکیل این مجموعه، فراهم آوردن امکان دسترسی سریع مردم به منابع مالی در ازای گرو گذاشتن اموال منقول بود. فعالیتی که به مرور زمان تخصصی‌تر شده و امروزه بخش مهمی از آن بر روی اوراق بهادار مرتبط با طلا متمرکز شده است.
بانک کارگشای واحد تخصصی بانک ملی ایران است و تفاوت عمده آن با شعب عادی بانکی در نوع فعالیت و وثیقه هایی است که در فرآیند تسهیلات می پذیرد.
هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات
مدل فعالیت این مجموعه را می توان به سادگی به شرح زیر توضیح داد:
مشتری ← ارائه طلا به عنوان وثیقه ← ارزیابی و پذیرش ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← دریافت طلا
در این فرآیند طلا به بانک فروخته نمی شود و قیمت روز آن مبنای پرداخت تسهیلات نیست. بلکه طلا به عنوان وثیقه نزد بانک گذاشته می شود و در پایان قرارداد همان طلای تحویلی به مشتری بازگردانده می شود.
به گفته مسئولان بانک کارگشایی، در حال حاضر حداقل طلا برای این نوع تسهیلات 10 گرم در نظر گرفته شده و تا 55 گرم طلا به ازای هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات پرداخت می شود. بنابراین سقف تسهیلات در این چارچوب 55 میلیون تومان است.
هزینه نگهداری هر گرم طلا 50 هزار تومان در سال است
از این مبلغ 50 میلیون تومان با سود 23 درصد و پنج میلیون تومان نیز در قالب قرض الحسنه با نرخ 4 درصد پرداخت می شود. هزینه نگهداری و بیمه طلا نیز به صورت جداگانه اخذ می شود و با توجه به توضیحات ارائه شده هزینه نگهداری هر گرم حدود 50 هزار تومان در سال می باشد. مدت نگهداری نیز تابع مدت قرارداد است. به عنوان مثال اگر مشتری در ازای دریافت تسهیلات به مدت 50 روز طلا نزد بانک بگذارد، در حین تسویه، سود و کارمزد طبق این مدت محاسبه و دریافت می شود.
نکته دیگر این است که دریافت کننده تسهیلات لزوماً مالک طلا نیست. شخص می تواند طلای خود را وثیقه بگذارد و برای دیگری تسهیلات بگیرد. از این نظر طلا در اینجا نقش ضامن تسهیلات را بازی می کند. پس از تسویه تسهیلات نیز امکان تمدید قرارداد و دریافت مجدد تسهیلات در چارچوب مقررات وجود دارد.
قیمت طلا مبنای پرداخت کار افتتاحیه نیست
با توجه به نوسانات قیمت طلا، ممکن است این سوال مطرح شود که چگونه بانک ارزش وثیقه را تعیین می کند؟ اما سازوکار بانک کارگشایی با خرید و فروش طلا متفاوت است.
در زمان تحویل، وزن، تعداد و مشخصات طلا ثبت می شود و آنچه برای بانک مهم است طلای فیزیکی تحویلی و وزن آن است. چون قرار نیست بانک طلا بخرد یا در بازار معامله کند.
به عبارت دیگر، اگر مشتری 55 گرم طلا تحویل داده باشد، بانک تعهد دارد که همان مقدار طلا را طبق مشخصات مندرج در قرارداد مسترد کند، نه اینکه معادل ریالی ارزش روز آن را پرداخت کند. بنابراین در فعالیت گشایش، طلا کالایی برای خرید و فروش نیست، بلکه وثیقه تسهیلات است.
کارمزد ودیعه هر گرم طلا در روز 123 تومان است
واریز طلا به بانک کارگشایی لزوما به معنای دریافت تسهیلات نیست. مشتری می تواند ملک خود را به منظور نگهداری طلا به بانک بسپارد و هزینه صندوق امانات روزانه 1230 ریال به ازای هر گرم طلا محاسبه می شود.
به عنوان مثال فردی که قصد سفر دارد یا به هر دلیلی مکان مناسبی برای نگهداری طلای خود ندارد می تواند از این سرویس استفاده کند. در این صورت طلا وثیقه تسهیلات نیست و بانک فقط امین اموال مشتری است.
در فرآیند تحویل امانت، وزن طلا، تعداد قطعات و مشخصات آن ثبت می شود و طلا بسته بندی می شود و مشتری هزینه خدمات نگهداری را پرداخت می کند. به گفته مسئولان در صورت بروز حادثه در حین نگهداری، مسئولیت و جبران خسارت بانک طبق مفاد قرارداد خواهد بود.
به این ترتیب «وثیقه طلا» و «سپرده طلا» دو مفهوم متفاوت هستند.
در تاسیسات:
طلا ← وثیقه ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← تحویل طلا به مشتری
در امانت:
طلا ← اموال مشتری ← انبارداری توسط بانک ← پرداخت هزینه انبارداری ← تحویل طلا به مشتری
تراست طلا با صندوق اعتماد متفاوت است
بانک کارگشای علاوه بر حفظ و نگهداری طلا، خدمات صندوق امانات را نیز ارائه می کند. اما ماهیت این دو سرویس متفاوت است. در وام طلا، بانک دارایی را تحویل گرفته و مشخصات آن را ثبت می کند. اما در صندوق امانات، بانک فقط یک فضای امن در اختیار مشتری قرار می دهد و از محتویات داخل صندوق اطلاعی ندارد.
بر اساس مقررات، مشتری می تواند اسناد، طلا، ارز یا سایر دارایی های مجاز خود را در صندوق قرار دهد و بانک در زمان عقد از مفاد آن اطلاعی ندارد.
در نتیجه مسئولیت و سازوکار بیمه نیز متفاوت است. به گفته مسئولان افتتاحیه، مشتری هنگام انعقاد قرارداد صندوق، ارزش تقریبی مندرجات را اعلام می کند و موضوع غرامت بر اساس ارزش اعلامی و چارچوب قرارداد و بیمه در نظر گرفته می شود.
هزینه صندوق امانات روزانه 1230 ریال به ازای هر گرم طلا محاسبه می شود. در صورت فوت صاحب صندوق، دسترسی به مندرجات آن تابع مقررات قضایی است و با دستور مقام قضایی، صندوق برای تعیین تکلیف دارایی ها و امور مربوط به انحصار وراثت افتتاح می شود.
چرا طلای مشتری دوباره دیده می شود؟
در بازدید میدانی از بانک کارگشای در خیابان مولوی، موضوع قابل توجه این بود که به برخی از مشتریان گفته شد طلاهای خود را تحویل گرفته و صبح روز بعد به بانک مراجعه کنند. این موضوع جای سوال داشت چرا که وقتی طلا در محل امن بانک نگهداری می شود، مشتری چرا باید آن را از بانک خارج کند و روز بعد دوباره تحویل دهد. مخصوصاً در مواردی که مشتری چندین تکه طلا دارد و جابجایی آن می تواند خطرآفرین باشد.
در این زمینه محمدمهدی مقسمی، معاون اداره و صندوق بانک کارگشای به ایسنا گفت: این اتفاق مربوط به روند تمدید قرارداد است. در پایان قرارداد، قرارداد قبلی فسخ و قرارداد جدیدی منعقد می شود و در این فرآیند باید مجدداً طلا به صورت فیزیکی به بانک تحویل داده شود تا مشتری آن را مشاهده کند و مشخصات آن بررسی و تایید شود. البته توضیحات ارائه شده نشان می دهد که برداشت طلا از بانک در شرایط عادی جزو روال عادی نیست و مورد مشاهده شده در زمان بازدید مربوط به اختلال در سامانه آن روز بوده است.
به گفته این مقام مربوطه، هدف از رویت دوباره طلا صرفاً یک تشریفات اداری نیست. بلکه قرار است هم بانک و هم مشتری مطمئن باشند که همان دارایی ثبت شده همچنان وجود دارد و مشخصات و وزن آن با اطلاعات ثبت شده مطابقت دارد. به عبارت دیگر، بانک فقط نمی‌خواهد روی کاغذ بداند چه مقدار طلا نزد آن نگهداری می‌شود. در فرآیند تمدید، دارایی فیزیکی نیز بررسی و تایید می شود.
مس، نقره و فرش را نیز می توان رسوب داد
فعالیت معدنی از ابتدا به طلا محدود نشده است. در دوره های مختلف از وثیقه هایی مانند نقره، مس و فرش نیز در این سازوکار استفاده می شد، اما با گذشت زمان فعالیت این مجموعه تخصصی شده و طلا به مهمترین وثیقه آن تبدیل شده است. به خصوص طلاهای فرفورژه و زینتی.
امروز هم طلاهایی که برای دریافت تسهیلات تحویل بانک می شود باید طبق ضوابط بانک پذیرفته شود و ماهیت آن به عنوان وثیقه در نظر گرفته شود. به این ترتیب، اگرچه در نگاه اول، ممکن است عملیات را صرفاً «بانک وام طلا» بدانیم، اما فعالیت آن را می‌توان در سه بخش اصلی اعطای تسهیلات با وثیقه طلا، نگهداری طلا در امان و تأمین صندوق امانی خلاصه کرد.
ذخیره سازی فیزیکی طلا پلتفرم آنلاین
فعالیت افتتاحیه فقط به مشتریان واقعی محدود نمی شود. با تشکیل بازار خرید و فروش اینترنتی طلا و الزام به نگهداری طلای پلتفرم های آنلاین در خزانه های مصوب، بانک کارگشایی نیز وظیفه نگهداری فیزیکی طلا در بخشی از این زنجیره را بر عهده دارد.
طبق مقررات، طلای پلتفرم‌های آنلاین باید در خزانه‌های مورد تایید بانک مرکزی نگهداری شود و کاگوش یکی از مجموعه‌هایی است که در این بخش وظیفه ذخیره‌سازی فیزیکی طلا را برای برخی از بسترهای آنلاین بر عهده دارد. به این ترتیب بخشی از فعالیت کاری امروز علاوه بر ارائه تسهیلات و نگهداری طلای مردم، به حفظ پشتوانه طلای بسترهای آنلاین در خزانه مربوط می شود. طلایی که مالک آن شخص یا گروه دیگری است و زرگر مسئولیت نگهداری فیزیکی آن را بر عهده دارد.
بانک کارگشای کجا شعبه دارد؟
خدمات بانک کارگشای با توجه به ماهیت فعالیت و ریسک مربوط به جابجایی و نگهداری فلزات گرانبها به صورت حضوری انجام می شود و برای انجام امور بانکی در این گروه، مشتری باید در همان بانک حساب داشته باشد. بانک کارگشای دارای سه شعبه در تهران است. شعبه مرکزی در خیابان مولوی، شعبه امیر کبیر در خیابان ری و شعبه امیریه در منطقه ولیعصر.
همچنین خدمات مربوط به صندوق امانی و دریافت طلا به صورت امانی در مجموع در 55 نقطه کشور ارائه می شود که 13 شعبه اصلی و 42 حلقه وابسته به شعب اصلی است.
در نهایت تفاوت سه خدمت اصلی این بانک را می توان در یک جمله خلاصه کرد; طلایی که برای دریافت تسهیلات تحویل می شود وثیقه است; طلایی که تحویل می شود امانت است و صندوقی که در اختیار مشتری قرار می گیرد محل نگهداری دارایی هایی است که بانک از آن اطلاعی ندارد.