امید محمدی; بازار گروه خودرو: شنیده ها از جاده ویژه حاکی از آن است که در آخرین تحولات مربوط به واگذاری سهام گروه خودروسازی سایپا، سه خودروساز رقیب در حال بررسی ائتلافی برای مشارکت در روند خرید سهام این خودروساز هستند؛ در حالی که این سه خودروساز رقیب در حال بررسی هستند. اتفاقی که در صورت نهایی شدن می تواند وارد فاز جدیدی از معادلات مالکیت در صنعت خودرو شود و فضای رقابتی در رسانه ها برای آن ایجاد کند. بابک زنجانی، سرپرست گروه دات وان، کار را سخت تر کنید.
اگرچه هنوز جزئیات رسمی از ساختار این ائتلاف، میزان سهم مورد نظر هر یک از احزاب و حضور آنها منتشر نشده است، اما اصل شکل‌گیری چنین ترتیبی نشان می‌دهد که گروه خودروسازی سایپا دیگر تنها یک بنگاه اقتصادی برای خریداران احتمالی نیست و مالکیت آن می‌تواند بر آرایش آینده صنعت خودرو نیز تاثیرگذار باشد.
سایپا; فراتر از یک معامله صنعتی
اهمیت گروه خودروسازی سایپا برای فعالان صنعت خودرو به خطوط تولید، شبکه فروش، زنجیره تامین و ارزش دارایی‌های آن محدود نمی‌شود. این شرکت یکی از بزرگترین گروه های صنعتی کشور است و تغییر مالکیت آن می تواند بر قطعه سازی، اشتغال، بازار خودرو، شبکه خدمات پس از فروش و حتی روابط خودروسازان و سیاستمداران تاثیر بگذارد. به همین دلیل است که واگذاری چنین مجموعه ای در هیچ مقطعی یک معامله عادی بورسی یا صنعتی محسوب نمی شود. مالک جدید سایپا در عمل می تواند بخشی از مسیر آینده خودروسازی کشور را تحت تاثیر قرار دهد و همین موضوع بر اهمیت رقابت برای این واگذاری افزوده است.
در چنین شرایطی این سوال مطرح می شود که ائتلاف احتمالی برای چه هدفی تشکیل می شود؟ آیا هدف اصلی تجمیع منابع مالی و افزایش قدرت خرید است یا اعضای ائتلاف به دنبال تقسیم ریسک، استفاده از ظرفیت های یکدیگر و طراحی ساختار مشترک برای مدیریت سایپا هستند؟
رقبا برای خرید رفیق نزدیک شدند
اخبار مربوط به اتحاد سه خودروساز رقیب از این جهت قابل توجه است که در شرایط عادی، این شرکت ها باید در بازار محصول، مشتری، شبکه فروش و حتی زنجیره تامین با یکدیگر رقابت کنند. اما قرار گرفتن آنها در یک جبهه برای خرید یک دارایی بزرگ صنعتی نشان می دهد که مالکیت سایپا می تواند منافع مشترکی را برای رقبای امروزی ایجاد کند.
در چنین شرایطی این سوال مطرح می شود که ائتلاف احتمالی برای چه هدفی تشکیل می شود؟ آیا هدف اصلی تجمیع منابع مالی و افزایش قدرت خرید است یا اعضای ائتلاف به دنبال تقسیم ریسک، استفاده از ظرفیت های یکدیگر و طراحی ساختار مشترک برای مدیریت سایپا هستند؟ پاسخ به این سوال بدون ارائه اطلاعات رسمی از ترکیب خریداران، ساختار تامین مالی و برنامه های آنها برای اداره جاده ویژه نارنجی پوشان امکان پذیر نیست، اما نزدیک شدن رقبای صنعتی به یکدیگر برای تصاحب یک خودروساز بزرگ، اتفاق مهمی در معادلات صنعت خودرو است.
در بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان، صنعت خودرو به دلیل ارتباط مستقیم با اشتغال، زنجیره تامین، فناوری، انرژی، تجارت خارجی و حمل و نقل، صنعتی با ابعاد استراتژیک و سیاسی محسوب می شود. اما در داخل کشور، این پیوند در دهه‌های گذشته پر رنگ‌تر بوده است
خودروسازی؛ صنعتی فراتر از اقتصاد
در بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان، صنعت خودرو به دلیل ارتباط مستقیم با اشتغال، زنجیره تامین، فناوری، انرژی، تجارت خارجی و حمل و نقل، صنعتی با ابعاد استراتژیک و سیاسی محسوب می شود. اما در داخل کشور، این پیوند در دهه‌های گذشته پر رنگ‌تر بوده است. تصمیمات مربوط به مالکیت خودروسازان، قیمت گذاری، واردات، تعرفه، تامین ارز و نحوه حمایت از تولید، همیشه فراتر از محاسبات اقتصادی بوده است. به همین دلیل نمی توان رقابت برای خرید گروه خودروسازی سایپا را تنها رقابت چند سرمایه گذار برای تصاحب یک بنگاه بزرگ صنعتی دانست. آنچه در این واگذاری حائز اهمیت است این است که قرار است چه گروهی با کدام مدل مدیریتی، حمایت مالی و کدام برنامه صنعتی آینده سایپا را در اختیار بگیرد.
تاریخچه سیاست گذاری صنعت خودرو نشان داده است که تعیین مالکیت خودروسازان بزرگ همواره تحت تأثیر مجموعه ای از عوامل اقتصادی، صنعتی و حاکمیتی بوده است.
سیاست ویژه خارج از جاده
تاریخچه سیاست گذاری صنعت خودرو نشان داده است که تعیین مالکیت خودروسازان بزرگ همواره تحت تأثیر مجموعه ای از عوامل اقتصادی، صنعتی و حاکمیتی بوده است. به همین دلیل آینده سایپا را تنها در اتاق هیئت مدیره این شرکت نمی توان جست و جو کرد. برخی از تصمیمات مهم این صنعت طی سال های گذشته خارج از جاده ویژه و در سطوح سیاست گذاری و حاکمیت اقتصادی شکل گرفته است. در حال حاضر نیز هرگونه تغییر در مالکیت سایپا می تواند تحت تاثیر ملاحظاتی فراتر از قیمت پیشنهادی خریداران باشد. از این منظر موضوع صلاحیت خریداران اهمیت ویژه ای پیدا می کند. واجد شرایط بودن محدود به توانایی پرداخت قیمت معامله نیست. بلکه باید مشخص شود خریدار توانایی تامین سرمایه در گردش، سرمایه گذاری، اصلاح ساختار مالی و حفظ ظرفیت تولید سایپا را دارد یا خیر.
موضوع فقط خرید سایپا نیست
مسئله مهمتر این است که واگذاری سایپا را نباید تنها با معیار «چه کسی خرید» سنجید. بلکه باید مشخص شود «خریدار با سایپا چه خواهد کرد»، طرح تولید، اصلاح ساختار مالی، واگذاری بدهی، توسعه محصول، ارتباط با قطعه سازان، سرمایه گذاری در فناوری و نحوه مدیریت شرکت پس از واگذاری مهمتر از خود معامله است. اگر خریدار تنها به دنبال استفاده از دارایی ها و ظرفیت های موجود باشد، نمی توان این واگذاری را به معنای لغوی خصوصی سازی و تجدید ساختار صنعت خودرو در نظر گرفت. از سوی دیگر، اگر سرمایه گذار جدید برای توسعه محصول، افزایش بهره وری و اصلاح ساختار مالی برنامه مشخصی داشته باشد، واگذاری می تواند نقطه شروع عصر جدیدی برای سایپا باشد.
اگر اتحاد احتمالی سه خودروساز رقیب به مرحله رسمی برسد، این اتفاق می تواند یکی از مهم ترین نشانه های تغییر ساختار قدرت در صنعت خودرو باشد. ترتیبی که در آن رقبای بازار برای به دست آوردن یک بازیگر اصلی مجبور به همکاری شدند
تغییر ترکیب قدرت در صنعت خودرو
اگر اتحاد احتمالی سه خودروساز رقیب به مرحله رسمی برسد، این اتفاق می تواند یکی از مهم ترین نشانه های تغییر ساختار قدرت در صنعت خودرو باشد. ترتیبی که در آن رقبای بازار برای به دست آوردن یک بازیگر اصلی مجبور به همکاری شدند. این همکاری احتمالی می تواند نشان دهنده آن باشد که ارزش استراتژیک سایپا برای بازیگران صنعت خودرو فراتر از ارزش مالی سهام آن است. دسترسی به ظرفیت تولید، شبکه عرضه، زیرساخت های صنعتی، برندها، بازار و نیروی انسانی مجموعه ای از دارایی هایی است که می تواند جایگاه هر خریدار را در بازار خودرو تغییر دهد. حال باید منتظر ماند و دید آیا این رویکرد صرفاً یک اتحاد اقتصادی برای خرید سایپا خواهد بود یا آغازی بر شکل گیری ساختاری جدید در صنعت خودرو. با افزایش تعداد متقاضیان و مدل های پیشنهادی برای خرید، اهمیت شفافیت فرآیند واگذاری و بررسی صلاحیت های صنعتی و مالی خریداران نیز افزایش می یابد. آنچه مسلم است این است که سرنوشت سایپا فقط سرنوشت یک شرکت نیست. تعیین مالکیت آن می تواند بخشی از نقشه آینده صنعت خودرو ایران را ترسیم کند. بنابراین آنچه در پایان این رقابت باید قضاوت شود، تنها نام برنده معامله نیست، بلکه طرحی است که قرار است سایپا را از یک خودروساز بزرگ دولتی به بنگاهی رقابتی و توسعه محور تبدیل کند.