روند ثبت نام جدید اسقاط خودروهای فرسوده از 31 سپتامبر آغاز می شود. طرحی که در آن افزایش ارزش گواهی اسقاط، تسهیلات 400 میلیون تومانی و استفاده از منابع حاصل از صرفه جویی در مصرف سوخت به عنوان تامین مالی نوسازی ناوگان در نظر گرفته شده است.
به گزارش رکنا، فرسودگی ناوگان حمل و نقل یکی از چالش های جدی صنعت خودرو در ایران سالهاست. با وجود فعالیت مراکز اسقاط و حذف صدها هزار خودرو از چرخه تردد، فاصله بین تعداد خودروهای اسقاط شده و خودروهایی که در واقع جایگزین می شوند همچنان قابل توجه است.
اکنون با اجرای سازوکار جدید، سیاستگذار در تلاش است تا اسقاط را از یک فرآیند حذف صرفاً خودرو از چرخه مصرف، به مرحله یک فرآیند نوسازی کامل تبدیل کند. فرآیندی که در آن مالک خودروی فرسوده باید بتواند پس از اسقاط خودروی جایگزین را خریداری یا دریافت کند.
ثبت نام سقط جنین از 31 شهریور
از ۱۰ شهریورماه مراحل ثبت نام در چارچوب بند «پ» ماده ۵۹ قانون برنامه هفتم آغاز می شود. این فرآیند به معنای گشایش ثبت نام بدون محدودیت برای کلیه دارندگان خودروهای فرسوده نیست و مشمول شرایط و ضوابط تعیین شده در قانون خواهد بود.
در این مکانیزم اسقاط خودرو می تواند در زنجیره واردات یا تعویض خودرو قرار گیرد و منجر به صدور گواهی اسقاط شود. بنابراین هدف اصلی تنها افزایش تعداد خودروهای اسقاط نیست و حذف خودروهای فرسوده باید در نهایت منجر به ورود یا جایگزینی خودروی جدیدتر شود.
گواهی سقط جنین به 60 میلیون تومان رسید
یکی از مهم ترین تغییرات در سیاست جدید افزایش ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری است. ارزش این گواهی در خرداد ماه از 35 میلیون تومان به 60 میلیون تومان رسید.
برای برخی خودروهای دیزلی سبک رقم گواهی اسقاط 120 میلیون تومان است. با این حال، گواهی اسقاط نباید معادل وجه نقد قابل پرداخت بدون قید و شرط به مالک خودرو در نظر گرفته شود. این گواهی در زنجیره اسقاط و نوسازی خودرو دارای ارزش اقتصادی بوده و استفاده از آن تابع مقررات مربوطه خواهد بود.
وام 400 میلیونی برای تعویض خودرو
علاوه بر افزایش ارزش گواهی اسقاط، تسهیلات 400 میلیون تومانی نیز برای جایگزینی برخی خودروهای فرسوده در نظر گرفته شده است.
این تسهیلات با نرخ حدود 8 درصد و بازپرداخت سه ساله ارائه می شود و هدف آن کاهش فاصله بین ارزش خودروی فرسوده و هزینه خرید خودروی جایگزین است.
اهمیت این تسهیلات از آنجا ناشی می شود که مشکل بسیاری از مالکان صرفاً تمایل یا الزام به اسقاط خودرو نیست. بلکه توانایی مالی برای خرید یک وسیله نقلیه جدید است. بنابراین، پذیرش طرح در نهایت به این بستگی دارد که ارزش کل گواهی اسقاط و تسهیلات چقدر از هزینه خرید خودروی جایگزین بکاهد.
مراکز سقط جنین دیگر تنها گلوگاه نیستند
در سال های گذشته نبود مراکز سقط جنین یکی از موانع اجرای سیاست نوسازی بود، اما اکنون حدود 220 مرکز سقط جنین فعال در کشور وجود دارد که ظرفیت اسمی آنها به حدود 700 هزار دستگاه در سال رسیده است.
بر این اساس موضوع اصلی در شرایط فعلی تنها اسقاط ظرفیت نیست و تامین منابع مالی و ایجاد امکان نوسازی برای دارندگان خودروهای فرسوده اهمیت بیشتری یافته است.
این موضوع به ویژه با توجه به فاصله بین آمار اسقاط و نوسازی اهمیت دارد.
ضایعات بیشتر لزوماً به معنای نوسازی بیشتر نیست
از سال 2005، حدود 2670000 خودرو اسقاط شده است. در سه سال گذشته بیش از 680000 خودرو از چرخه خارج شده است اما میزان نوسازی واقعی در همین مدت حدود 150000 خودرو بوده است.
این تفاوت نشان می دهد که بین «خروج خودروی فرسوده» و «تعویض آن با خودروی نو» فاصله وجود دارد.
به عبارت دیگر، اگر مالک پس از اسقاط نتواند یک وسیله نقلیه جایگزین خریداری کند، افزایش تعداد گواهی اسقاط لزوماً به معنای نوسازی متناسب ناوگان نخواهد بود.
نزدیک به 13 میلیون خودروی فرسوده در کشور
ابعاد فرسودگی ناوگان نیز قابل توجه است. بر اساس آمار اعلام شده حدود یک میلیون و 900 هزار خودروی سواری، نزدیک به 11 میلیون موتورسیکلت و بیش از 114 هزار دستگاه خودرو از ناوگان سنگین به سن فرسودگی رسیده اند.
با چنین ابعادی حتی استفاده کامل از ظرفیت سالانه 700 هزار مرکز اسقاط نیز نمی تواند مشکل فرسودگی ناوگان را در کوتاه مدت حل کند.
بنابراین اجرای برنامه ای چند ساله و مستمر برای تامین منابع، اسقاط و جایگزینی خودروها ضروری خواهد بود.
صرفه جویی در سوخت به منبع مالی اسقاط تبدیل می شود
تمرکز دیگر سیاست جدید، استفاده از ظرفیت صرفه جویی در انرژی برای تامین مالی نوسازی است.
بر اساس آمار اعلام شده، اسقاط بیش از 680 هزار دستگاه خودرو در سه سال اخیر منجر به صرفه جویی نزدیک به 2 میلیارد لیتر سوخت و بازگشت حدود 440 هزار تن مواد اولیه به چرخه تولید شده است.
ارزش اقتصادی این پس انداز بیش از 20 هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
این ارقام نشان می دهد که اسقاط خودرو تنها برای دولت یا مالک هزینه نیست و در صورت طراحی صحیح مکانیزم مالی، کاهش مصرف سوخت و بازگشت مواد اولیه می تواند بخشی از منابع مورد نیاز برای نوسازی ناوگان را تامین کند.
موتورسیکلت های فرسوده در صف نوسازی
موتورسیکلت ها نیز بخش بزرگی از ناوگان فرسوده کشور را تشکیل می دهند و تسهیلات جداگانه ای برای نوسازی این بخش در نظر گرفته شده است.
بر اساس طرح پیشنهادی 400 میلیون تومان تسهیلات برای تعویض موتورسیکلت های بنزینی فرسوده و 500 میلیون تومان تسهیلات برای موتورسیکلت های برقی در نظر گرفته شده است.
با این حال، افزایش سقف تسهیلات نمی تواند تضمین کننده نوسازی باشد. قیمت موتور سیکلت جایگزین، توانایی بازپرداخت متقاضی، کیفیت محصولات و در مورد مدل های برقی دسترسی به زیرساخت شارژ از عوامل موثر بر نتیجه این پروژه خواهد بود.
خودروسازان و واردکنندگان خودرو نیز وارد زنجیره اسقاط شدند
در سازوکار جدید خودروسازان و واردکنندگان نیز در فرآیند اخذ گواهی اسقاط نقش دارند. این تغییر می تواند تقاضا برای گواهی های قراضه را افزایش دهد و منابع بیشتری را وارد چرخه تمدید کند.
با این حال، تأثیر واقعی این سیاست به نحوه اجرای آن بستگی دارد. افزایش تقاضا برای گواهی های اسقاط می تواند منجر به تجدید واقعی شود، زمانی که منابع ایجاد شده در نهایت به حذف خودروهای فرسوده و جایگزینی آنها با وسایل نقلیه جدیدتر گره بخورد.
مهلت پنج ساله برای برخی خودروهای دست دوم
موضوع دیگر در آیین نامه جدید تعیین مهلت برای تردد برخی خودروهای فرسوده است. برای برخی خودروهای بالای 20 سال، مهلت پنج ساله برای ادامه رانندگی پیشنهاد شده است.
این مهلت می تواند زمان بیشتری را برای تامین منابع و آماده سازی فرآیند تعویض ایجاد کند، اما از سوی دیگر باید توجه داشت که تمدید زمان سفر نباید خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل را به تاخیر بیندازد.
آزمون اصلی طرح سقط جنین از 31 شهریور آغاز می شود
مرحله جدید اسقاط خودروهای فرسوده در حالی از 10 شهریور آغاز می شود که کشور با میلیون ها خودرو فرسوده مواجه است و فاصله قابل توجهی بین آمار اسقاط و نوسازی وجود دارد.
افزایش ارزش گواهی اسقاط به 60 میلیون تومان، تسهیلات 400 میلیون تومانی، مشوق های ویژه موتورسیکلت و استفاده از منابع صرفه جویی در مصرف سوخت ابزارهایی هستند که می توانند به کاهش این فاصله کمک کنند.
با این حال، معیار اصلی موفقیت این طرح، نه تعداد گواهی های صادر شده و نه تعداد خودروهای تحویلی به مراکز اسقاط، بلکه تعداد خودروها و موتورسیکلت هایی است که پس از اسقاط در واقع با خودروهای جدیدتر و کم مصرف جایگزین می شوند.
اگر این حلقه تکمیل نشود، افزایش اسقاط به تنهایی نمی تواند مشکل فرسودگی ناوگان کشور را حل کند.