بازار؛ گروه آب و انرژی: گمانه زنی ها در مورد افزایش قیمت این روزها به اوج خود رسیده است. افزایش قیمتی که چند روز پیش مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس در کانال ایکس اعلام کرده بود، با اظهارات روز گذشته شما جدی تر شده است. فاطمه مهاجرانی اگرچه جزییات تصمیم دولت در حوزه بنزین را اعلام نکرد، اما اصل و ضرورت تصمیم گیری در مورد بنزین را قطعی و قطعی دانست. همزمان با انتشار این خبر صحبت های کارشناسان بازار درباره افزایش قیمت بنزین داغ شده است.
اگر بخواهیم رشد قیمت را فقط با قیمت متوقف کنیم باید قیمت هر لیتر بنزین را به 100 هزار تومان برسانیم. اما همه ما به خوبی می دانیم که چنین تغییر قیمتی تبعات اجتماعی و البته اقتصادی زیادی به دنبال خواهد داشت و هیچکس جرات انجام چنین کاری را ندارد.
برخی کارشناسان شرایط را برای چنین تحول بزرگی مناسب نمی دانند و برخی دیگر معتقدند دولت چاره ای جز تعدیل قیمت ندارد.
هاشم اورعی کارشناس انرژی می گوید: مشکل بنزین با افزایش قیمت بنزین حل نمی شود و جبران عدم تعادل انرژی نیازمند جراحی عمیق اما دردناک است. اما همه ما به خوبی می دانیم که چنین تغییر قیمتی تبعات اجتماعی و البته اقتصادی زیادی به دنبال خواهد داشت و هیچکس جرات انجام چنین کاری را ندارد.
وی در ادامه افزود: امروز با بحرانی مواجه هستیم که نتیجه چندین دهه ناکارآمدی، عدم برنامه ریزی صحیح، عدم سیاست گذاری انرژی و صنعت و ضعف در حکمرانی است. حل این بحران نیازمند اصلاحات قیمتی است اما افزایش قیمت به تنهایی کافی نیست.
استاد دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به اینکه بخش زیادی از سوخت کشور قاچاق است، گفت: وقتی قیمت بنزین در خارج از مرزهای ما حدود 150 هزار تومان است، افزایش قیمت آن به 10 هزار تومان نمی تواند جلوی قاچاق این محصول را بگیرد.
استفاده از کارت سوخت جایگاه داران افزایش یافت
پاییز سال گذشته بود که دولت چهاردهم برای تقویت نقش کارت سوخت شخصی، کاهش مصرف و جلوگیری از افزایش واردات بنزین، تصمیم جدیدی در خصوص نظام قیمت گذاری بنزین گرفت. در واقع بر اساس مصوبه جدید دولت که در 11 آذر 1404 به دستگاه های اجرایی ابلاغ شد، از نیمه دوم دی ماه 1404، قیمت بنزین برای سوخت گیری با کارت اضطراری جایگاه به 5 هزار تومان رسید. رقمی که به عنوان «نرخ سوم» وارد سامانه سوخت رسانی شد.
بر اساس این سیاست بنزین سهمیه ای 1500 تومان و آزاد 3000 تومان بدون تغییر باقی ماندند اما استفاده از آنها فقط از طریق کارت سوخت شخصی امکان پذیر است. دولت با تعیین نرخ سوم قصد داشت استفاده از کارت های مکان یابی را به حداقل برساند و مالکان خودرو را ملزم به استفاده از کارت شخصی کند. در عمل، سوخت گیری کارت جایگاه به گزینه ای پرهزینه تبدیل شد و این پیام را به مصرف کنندگان ارسال کرد که تنها راه دسترسی به نرخ های یارانه ای از طریق کارت شخصی است. اما آمار اعلام شده از سوی شرکت پخش فرآورده های نفتی نشان می دهد که این هدف نیز محقق نشده است. همانطور که کرامت ویس کرمی چندی پیش در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد، میزان مصرف کارت سوخت دارندگان پارکینگ که در ابتدای اجرای این طرح به 21 درصد رسید، به بالای 40 درصد افزایش یافته است.
این کارشناس انرژی با اشاره به افزایش استفاده از کارت سوخت برای پارکینگ داران گفت: در ابتدا که قیمت بنزین برای دارندگان پارکینگ ها به 5000 تبدیل شد، مردم بیشتر از کارت سوخت شخصی استفاده می کردند اما اکنون شاهد هستیم که وضعیت به روال سابق برگشته است. بنابراین اگر قیمت سوم بنزین 10 هزار تومان شود، مردم تنها چند ماه بیشتر از کارت سوخت خود استفاده می کنند و اوضاع به روال سابق باز می گردد.
حذف بازار انحصاری خودرو همزمان با اصلاح قیمت ها
البته ناهماهنگی انرژی امروزی ریشه های مختلفی دارد و خبری از تغییر این عوامل نیست. از خودروهایی که 2 تا 3 برابر استانداردهای جهانی بنزین می سوزانند تا حمل و نقل عمومی که در سال های گذشته به درستی توسعه نیافته اند.
تمام بار عدم تعادل انرژی نباید بر دوش مردم باشد و دولت هیچ اقدامی برای حل این مشکل انجام نخواهد داد. بهتر است دولت همزمان با اصلاح قیمت ها به دنبال اصلاحات در صنعت خودرو باشد و بازار انحصاری ایجاد شده در این صنعت را از بین ببرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه نباید تمام بار عدم تعادل انرژی بر دوش مردم باشد و دولت برای رفع این مشکل اقدامی انجام ندهد، ادامه داد: دولت باید همزمان با اصلاح قیمت ها به دنبال اصلاحات در صنعت خودرو باشد و بازار انحصاری که در این صنعت ایجاد شده است را از بین ببرد.
به گفته اوره ای، مردم بدون انجام چنین کاری حاضر به خرید بنزین گرانتر نیستند، زیرا فکر می کنند پول دریافتی از این محل صرف رفع مشکلات نمی شود. اما اگر دولت صادقانه توضیح دهد که چرا این تصمیم گرفته شده است، منابع آن قرار است کجا هزینه شود و چه نتایجی برای کشور به همراه خواهد داشت، مردم نیز این مسیر را طی خواهند کرد. عدم تعادل انرژی مشکلی مختص ایران نیست، بسیاری از کشورها با این چالش مواجه هستند و در حال حل این موضوع هستند. این مشکل در ایران هم قابل حل است، اما نیاز به صداقت، شفافیت و درایت در تصمیم گیری دارد.