ناترازی انرژی چقدر کسری بودجه را بیشتر می کند؟

بازار؛ گروه آب و انرژی: آخرین اظهارات مدیرعامل شرکت پخش فرآورده های نفتی نشان می دهد که بحران بنزین در کشور از مرحله هشدار عبور کرده و به یکی از متغیرهای جدی فشار بر تراز بودجه و ارز تبدیل شده است. به گفته کرامت ویس کرمی، روزانه حدود 134 میلیون لیتر بنزین در کشور توزیع می شود که تنها 110 میلیون لیتر آن از محل تولید در پالایشگاه ها تامین می شود. با این حساب دولت 24 میلیون لیتر از طریق اختلاط و اصلاحات پتروشیمی تامین می کند که اتفاقا هزینه های بالایی نیز دارد.

کامران ندری اقتصاددان که معتقد است عدم تعادل شدید انرژی و هزینه هایی که دولت برای جبران این عدم تعادل می پردازد، امسال بسیار بیشتر از سال های گذشته خواهد بود. اما در حالی که شکاف بین تولید و مصرف بیشتر می شود، قیمت حامل های انرژی پس از جنگ در بازارهای جهانی جهشی کم را تجربه کرده است.

وی ادامه داد: قبل از جنگ پیش بینی می شد دولت در سال 1405 حدود 30 درصد کسری بودجه داشته باشد اما اکنون وضعیت بدتر شده و هزینه های دولت مدام در حال افزایش است. این افزایش هزینه ها در شرایطی است که درآمدهای دولت به دلیل رکود حاکم بر کشور با موانعی مواجه شده و احتمال کاهش آن وجود دارد.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به گزارش های موجود مبنی بر رشد بالای نقدینگی گفت: دولت این کسری بودجه را از طریق منابع پولی جبران می کند که در نهایت منجر به افزایش شدید نرخ تورم در کشور می شود.

وی با اشاره به بحران انرژی در کشور گفت: متأسفانه سیاست های دولتمردان در این حوزه اشتباه است و این سیاست های غلط باعث شکل گیری رفتارهای غلط در جامعه شده است به طوری که امروز شدت مصرف انرژی در کشور چندین برابر میانگین جهانی است.

ندری ادامه داد: البته مردم در شدت مصرف انرژی در کشور مقصر نیستند. زیرا انرژی ارزان در ایران باعث شده تا تولید و استفاده از دستگاه های کم مصرف برای مردم رایج نباشد. به عنوان مثال مصرف سوخت خودروهای داخلی 2 تا 3 برابر میانگین جهانی است اما دولت کشور را به بازار انحصاری خودروسازانی تبدیل کرده است که با محدودیت واردات هیچ تلاشی برای ارتقای کیفیت محصولات خود نمی کنند. بالاخره هر سال دولت باید میلیاردها دلار برای واردات بنزین و جبران کسری سوخت هزینه کند.

خرید 1.5 لیتر بنزین در کشورهای همسایه با پول 40 لیتر بنزین در ایران

قیمت هر لیتر بنزین یارانه ای در کشور 1500 تومان، بنزین آزاد 3000 تومان و بنزین با استفاده از کارت پارک حدود 5000 تومان است. یعنی پرکردن باک 40 لیتری با بنزین آزاد در کشور ما حدود 200 هزار تومان است در حالی که قیمت هر لیتر بنزین در کشورهای همسایه حدود 150 هزار تومان است. برای درک بهتر قیمت ناچیز بنزین در ایران باید بدانید که با پول 40 لیتری بنزین در ایران می توان حدود 1.5 لیتر بنزین را در کشورهای همسایه خریداری کرد.

صادرکننده بنزین واردکننده شد

کمبود بنزین هر ساله هزینه های سنگینی را به دولت تحمیل می کند. چندی پیش بود که عماد رفیعی، مدیر امور مصرف کنندگان شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی، واردات مستقیم بنزین در سال گذشته را 13 میلیون لیتر در روز اعلام کرد و حدود 3 میلیارد دلار فشار مستقیم به منابع ارزی کشور وارد کرده است. اما اگر به این رقم هزینه تامین ریفرمیت و افزودنی های پتروشیمی اضافه شود، هزینه ارزی تامین بنزین به حدود 6 میلیارد دلار می رسد.

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی واردات مستقیم بنزین در سال گذشته را 13 میلیون لیتر در روز اعلام کرده و حدود 3 میلیارد دلار به منابع ارزی کشور فشار مستقیم وارد کرده است. اما اگر به این رقم هزینه تامین ریفرمیت و افزودنی های پتروشیمی اضافه شود، هزینه ارزی تامین بنزین به حدود 6 میلیارد دلار می رسد. شما می گویید کمبود بنزین و هزینه هایی که این نارضایتی به دولت تحمیل می کند در حال تبدیل شدن به رقیب پنهان بودجه های حیاتی کشور است.

شما می گویید کمبود بنزین و هزینه هایی که این نارضایتی به دولت تحمیل می کند در حال تبدیل شدن به رقیب پنهان بودجه های حیاتی کشور است.

این رقم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم در سال 2019 ایران اولین محصول صادراتی خود را بنزین ساخت و حدود 3 میلیارد دلار بنزین صادر کرد. اما اکنون با چرخشی قابل توجه، از صادرکننده بنزین به واردکننده ای تبدیل شده است که میلیاردها دلار ارز صرفاً برای پوشش شکاف عرضه و تقاضا خرج می کند. بنابراین مشکل بنزین تنها تفاوت تولید پالایشگاه ها با مصرف خودرو نیست. تراز ارزی این بخش به سمت 9 میلیارد دلار تغییر دارد.

منابع آماری موجود درباره بحران بنزین ایران نیز نشان می‌دهد که مصرف بنزین کشور در سال‌های اخیر به طور پیوسته افزایش یافته و در اواخر سال 2024 به حدود 120 میلیون لیتر در روز رسیده است، در حالی که تولید داخلی حدود 100 تا 105 میلیون لیتر در روز برآورد می‌شود. شکافی که باید با واردات یا برداشت از ذخایر جبران شود.

197 میلیون لیتر، رکورد مصرف بنزین

این شکاف در زمان اوج سفر، بحران یا عدم اطمینان تشدید می شود. بر اساس اظهارات مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش، در سال 1404 رکورد مصرف روزانه بنزین در روزهای جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه شکسته شد و میزان مصرف به ترتیب به 197 و 193 میلیون لیتر در روز رسید. این ارقام نشان می دهد که در شرایط روانی و بحرانی، تقاضای بنزین می تواند به سرعت از ظرفیت عادی شبکه عرضه فراتر رفته و فشار مضاعفی بر ذخایر و واردات ایجاد کند. اکنون نیز مسئولان شرکت پخش فرآورده های نفتی با شروع سفرهای تابستانی مردم به شدت نگران رکوردشکنی مصرف هستند.

جدای از این مطالعات مربوط به پیش بینی مصرف بنزین در ایران، رشد بلندمدت مصرف را نیز تایید می کند. مطالعه آکادمیک در مورد مدل سازی مصرف بنزین نشان داد که مصرف روزانه بنزین ایران از 64.5 میلیون لیتر در سال 2007 به حدود 99.8 میلیون لیتر در سال 2021 رسیده است. فرآیندی که بدون سیاست های جدی مدیریت تقاضا، طبیعتا فشار بیشتری بر تولید و واردات وارد می کند.

واردات مستقیم روزانه 13 میلیون لیتر بنزین، فشار مستقیم 3 میلیارد دلاری و هزینه کل 6 میلیارد دلاری اعم از اصلاح و افزودنی نشان می دهد که سیاست فعلی قابل تداوم نیست. (البته باید توجه داشت که هزینه هایی که دولت در سال جاری برای رفع این کسری بنزین می کند بسیار بیشتر از این موارد است) کشوری که روزی بنزین را اولین کالای صادراتی خود می کرد، اکنون میلیاردها دلار برای تامین همین کالا هزینه می کند.