عاشورا تصاویر بسیار گویایی از رفتار با فضیلت دارد که می تواند برای همیشه سخنانی جاودانه برای تاریخ ارائه کند. بزرگترین آن بیداری ملت ها و ملت هاست. بزرگترین درس عاشورا این بود که مسلمانانی را که از روی مصلحت و مصلحت آرام آرام به خواب می رفتند را بیدار کرد. ریخته شدن خون حضرت اباعبدالله حسین و یارانش منشأ حرکت هایی شد که بعدها نهضت های توابین نامیده شد و مختار آخرین شخصیتی بود که در این نهضت تعریف شد. چهار سال بعد از قتل امام حسین(ع) قاتلانش را تعقیب کرد و آنها را کشت. پس از این ماجرا، تحرکات مهمی رخ داد. مانند نهضت زید بن علی و قیام محمد نفس زکیه ابراهیم فرزندان عبدالله تا قیام ملت ایران به رهبری امام راحل. امروز شاهدیم که بزرگان آزاد اندیشی چون اقبال لاهوری خود را مدیون قیام امام حسین و نهضت عاشورا می دانند. اقبال لاهوری می گوید که «نجات پاکستان مرهون قیام عاشورا است». همچنین گاندی معتقد است که «آزادی هند در سایه نهضت امام حسین(ع) شکل گرفت.
پس از بیداری اسلامی، انقراض حکومت های طاغوتی به طور طبیعی رخ خواهد داد و فروپاشی حکومت امویان اولین جریان سیاسی ضد ارزشی بود که با خون سیدالشهدا، پایه های آن را به لرزه درآورد و سقف طاغوت های اموی فرو ریخت. پس از بنی امیه، بنی عباس نیز راه ظلم بنی امیه را در پیش گرفتند و ظلم و ستم عموزاده های خود از جمله حضرت سیدالشهداء را به حربه ای برای تحریک مردم به تحریک علیه بنی امیه تبدیل کردند. امروز با الهام از جریان عاشورایی رژیم ستم شاهی در ایران نابود شد. حکومت ظالمانه صدام حسین از بین رفته است. حزب الله لبنان با الهام از عاشورای امام حسین(ع) توانست رژیم وحشی صهیونیستی را رسوا کند و صهیونیست هایی که قبل از سال 2000 میلادی سه چهارم لبنان را اشغال کرده بودند از درس های عاشورا الهام گرفتند. امروز هم همین حزب الله با الهام از آموزه های عاشورا در جبهه های مختلف با رژیم جعلی صهیونیستی و دشمنان خارجی و داخلی آن می جنگد. یمنی ها با الهام از خون های به ناحق ریخته شده سیدالشهدا و دوستانش توانستند در برابر حاکمان وحشی عربستان سعودی، صهیونیست ها و آمریکا مقاومت کنند.
توکل بر خدا، اخلاص در عمل، شجاعت و ایثار از دیگر محورهای قیام امام حسین (ع) است.
از دیگر درس های حماسه عاشورا، تقرب به خدا، شجاعت، نترسیدن و اعتقاد به حمایت الهی است. امام باقر (ع) می فرمایند: «کسی که بر خدا توکل نکند شکست می خورد».
امام حسین را دیدیم با اینکه تنها با ۷۲ نفر در قیام عاشورا شرکت کرد اما آن جریان طوفانی از حقیقت راه او می گوید. به همین دلیل است که مردم با الهام از معارف عاشورایی بهترین تصمیم را در برخورد با دشمن می گیرند و هرگز نمی ترسند.
امام حسین به ما نشان داد که چگونه سخنان پدر بزرگوارش را در میان جوامع بشری پیاده کنیم. امیرالمومنین علیه السلام می فرماید: ای مردم راه هدایت، نترسید و نگران نباشید و برای یاور و انصار کوچک وحشت نکنید.
امروز دیدم که در جنگ نابرابر با دنیای غرب، صهیونیست ها و آمریکا، در مظلومیت کامل با دشمن روبرو شدیم و از یک جا دشمن التماس می کرد که اعلام آتش بس کنیم و جنگ را متوقف کنیم. این جز در سایه توکل رزمندگان به خدا نیست.
یکی از درس های دیگر قیام امام حسین(ع) انجام وظیفه است. امام راحل فرموده بودند که «تکلیف بر ما محول شده است نه نتیجه». یعنی ما هرگز سیاسی نمی شویم و روحیه خود را از دست نمی دهیم. این یکی از مهمترین آموزه های کربلاست. امام حسین با اینکه اصحاب کمی داشت می گفت خدایا تو را به بهترین وجه ستایش می کنم.
می بینیم که 18000 نامه از کوفه به امام حسین رسید و امام می دانست که کوفیان پیمان شکن هستند و رفتار آنها را با پدر بزرگوارش دیده بود. اما او این حمایت را جدی و ارزشمند می داند. امام حسین به وظیفه خود عمل می کند.
امروز باید روی صحنه باشیم و خیابان ها را پر کنیم. دشمن باید ببیند که رزمندگان در کوه و بیابان پای پرتابگرها ایستاده اند و پدران و مادران و خواهران و حاملان در خیابان ها ایستاده اند و این انسجام درس عاشورای امام حسین است.
همچنین روحیه ایثار یکی از بارزترین درس های قیام امام حسین است. امام دیگران را بر خود مقدم داشت و حتی در روز عاشورا اولین کسی که پا به صحنه گذاشت خود امام بود. این صحابه بودند که با آن مخالفت کردند. دقیقا رفتاری که امروز در رزمندگان می بینیم حکایت از این درس دارد. جوانان ما امروز در سخت ترین شرایط زندگی می کنند و از مرزها دفاع می کنند. رزمندگان در دریا و تنگه هرمز پشتیبان و پاسدار راه اقتدار هستند. اینها تعابیر رفتار حضرت عباس است که سه روز آب ننوشید و وقتی با دهان تشنه وارد فرات شد، به یاد کاروانیان تشنه آب ننوشید و حتی خود را سرزنش کرد و گفت: می خواهی آب بنوشی در حالی که حسین تشنه است.
از دیگر درس های عاشورا، دو فریضه فراموش شده، امر به معروف و نهی از منکر است. هنگامی که امام حسین از مدینه خارج شد، به محمد بن حنفیه نوشت: هدف من اصلاح امت جدم بود.
التزام به اصول اخلاقی انسانی و پایبندی به ارزش های حقوقی انسانی از دیگر درس های قیام عاشورا است. امروز دشمن برای رسیدن به اهداف خود مدرسه بچه های ما را در میناب تخریب می کند و نزدیک به 180 کودک را قتل عام می کند. لامرد را می شکند تا رزمنده ها عقب نشینی کنند. دشمن نشان داده به هیچ اصل انسانی پایبند نیست و امام حسین هم نشان داد که انسان با پایبندی به اصول می تواند در اردوگاه انسانیت بماند. وقتی حر بن یزید ریاحی در میانه راه قبل از رسیدن به کوفه با لشکر امام حسین روبرو شد، لشکر و لشکریانشان به شدت تشنه بودند و اگر امام حسین و یارانش به آنها آب نمی دادند، قطعاً تلفات زیادی متحمل می شدند. امام حسین به راحتی می توانست لشکر حر را پشت سر بگذارد، اما به دستور امام همه سپاه و محوطه را سیراب کردند.
در روز عاشورا با اینکه می دانستند امام حسین بچه های کوچکی دارد، همان اصحاب حر به آنها آب ندادند و شمر حتی به امام حسین دشنام داد. این اصول انسانی است که آموزه های ما را برتر ساخته است. تروریسم در ادبیات دینی ما محکوم است. امام حسین در روز عاشورا هرگز ترور نکرد و با اینکه مسلم بن عقیل می توانست عبیدالله را که بدون محافظ به دیدن هانی بن عروه آمده بود از پشت بکشد، اما این کار را نکرد و وقتی از او پرسیدند چرا این کار را نکردی، پاسخ داد که ما هرگز دست به ترور نمی زنیم و ترور، عمل ترسو است. ما از پشت شمشیر نمی زنیم و رو در رو می جنگیم. در روز عاشورا هنگامی که شمر به امام حسین(ع) دشنام داد، یکی از یاران امام حسین به نام مسلم بن عوسجه نزد امام آمد و اجازه خواست تا با تیر به او شلیک کند.
از دیگر آموزه های عاشورا بحث عدالت، مساوات و اولویت دادن به دینداری مردم است. ما در اسلام تبعیض نژادی قائل نیستیم. امام حسین(ع) با پهن کردن سفره شهادت زهیر بن قین، از ثروتمندترین افراد تا افراد عادی مانند غلام زرخرید به نام جون بن حوی را گرد هم آورد. امام حسین (ع) نشان داد که برتری انسانها بر اساس نژادها نیست، بلکه در نوع نگاه آنها به دین است. در اردوگاه امام حسین بین سیاه و سفید و عبد و آزاد فرقی نیست و هر که دیندارتر باشد به امام حسین نزدیکتر است.
اخلاص از دیگر ویژگی های اباعبدالله الحسین است. دلیل این همه شور و شوق هر سال در ماه محرم همین اخلاص است. ما ظالمان زیادی داریم که خونشان بر زمین ریخته شده است، اما چرا خون امام حسین اینقدر می جوشد؟ شاید مهمترین دلیل آن اخلاص یاران امام حسین (ع) در ترسیم خط قرمزهایی بود که در افق تاریخ ترسیم شد و از آنها خورشیدهای درخشانی ساخت که می تواند مردم را هدایت کند.
آزاد اندیشی و آزادگی از دیگر آموزه های عاشورا است. معنای آزادی این است که هر کس مانند امام حسین فکر کند با کسی که مانند یزید فکر می کند بیعت نکند. عاشورا تعبیر و نماد آزادی انسان است. سیدالشهدا نیز پرچمدار این آزادی است. امام حسین می فرماید: «آن فرزند ناپاکم مرا بر سر دوراهی مرگ و ذلت قرار داده است و از من و اهل بیتم دور است که ذلت را بپذیریم و مطیع ذلتی چون یزید باشیم». من مرگ در چنین شرایطی را جز شادی نمیدانم و سازش با چنین شخصی چیزی جز خار و نامردی نیست.» این همان ارزشی است که صدها جوان ایرانی، سوری و یمنی جان خود را برای آن فدا کردند؛ این آزادی رهایی از نفس و مبارزه با شیطان است.