به گزارش خبرداغ، مراسم گلدان گذاشتن در اردبیل قدمتی دیرینه دارد، به طوری که در کتب تاریخی به آن اشاره شده است و قدیمی ها به نقل گفته های نیاکان خود می گویند که این گونه بوده و از 27 تا 30 ذی الحجه قبل از آغاز ماه محرم، این آیین تقریباً در همه شهرها و روستاها انجام می شده است. این آیین در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
با توجه به اینکه اردبیل مهد تشکیل حکومت صفویه بوده و قرار دادن مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی در این شهر آن را پایتخت معنوی صفویان قرار داده بود، این آیین در این شهر رونق خاصی داشت و در تمام شش محل اردبیل اجرا می شد، اما امروزه در اکثر شهرستان های غرب اردبیل اجرا می شد. آذربایجان، آذربایجان شرقی و زنجان و حتی شهرهای همجوار اردبیل مانند آستارا و تلاش و حتی در تهران و بسیاری از استان های دیگر. می آید
روایات تاریخی در مورد فلسفه گلدان
عمار احمدی، مردم شناس و پژوهشگر در این باره به خبرفری گفت: کارکرد اصلی همه آیین ها و مناسک بر اساس اندیشه دورکیم انسجام اجتماعی است، یعنی افکار و اندیشه های اقوام مختلف را در کنار هم قرار می دهد و حتی دل های آنها را به هم نزدیک می کند.
وی با اشاره به اینکه اینگونه گردهمایی ها فرصتی برای همفکری افراد جامعه است، افزود: اصل کارکرد چنین آیینی بر اساس اندیشه های مالینوفسکی انسجام اجتماعی است.
احمدی همچنین درباره نمادهای به کار رفته در آیین گلدان گذاشتن گفت: این آیین در دو زمینه قابل بررسی است، یکی نماد آذربایجان باستانی و دیگری نماد اسلامی است، زمانی که حر بن یزید ریاحی لشکر امام حسین را متوقف کرد، نهر علقمه در دست امام حسین بود، اما امام دستور داد نه تنها اسب حر بلکه لشکریان را به آب انداختند. حرّ مردی آزاده بود، رفتار این امام بر او تأثیر عمیقی گذاشت و شاگرد امام شد.
این پژوهشگر افزود: دیگ نماد همان دیگی است که اگرچه لشکر امام را تشنه نگه می داشتند، اما در این آیین برای مقابله با این بخل های حقیر آب به مسجد آورده و در اختیار عموم قرار می گیرد.
وی معتقد است: «در مراسم گلدانی به سر و صورت مردم آب می پاشند که نشان دهنده مشارکت مردمی است و از سوی دیگر این آب را نماد تشنگی با سعادت امام حسین می دانند».
به گفته این مردم شناس، «نماد باستانی آن به شعر عامیانه (آی تاشتی، تشتی، تشتی/وردی گیلانی گشتی) اشاره دارد که به معنای آغاز یک واقعه با آمدن تاشت است و در ادبیات آذربایجان، آمدن تاشت به دلیل صدایی که ایجاد می کند، به معنای آغاز یک رویداد مهم است.
این اتفاق در روز 27 ذی الحجه رخ داد به همین دلیل مردم اردبیل در این روز مراسم گلدان گذاشتن را انجام می دهند. این مراسم از 27 ذی الحجه شروع و در 30 ذی الحجه پایان می یابد. چندین مسجد هر روز این مراسم را برگزار می کنند.
به این ترتیب مراسم از مساجد اصلی شهر شروع شد و گلدان گذاری در تمامی مساجد ادامه دارد.
تشت ها را که بیشتر مسی هستند در جای مناسبی قرار داده و همراه با دعا و عزا از آب پر می کنند. پس از پایان مراسم تشت، دعای مخصوص خوانده می شود و آب تشت به عنوان تبرک برای اکثر حاضران و عزاداران استفاده می شود و آب آن را به عنوان تبرک بر سر و سینه خود می ریزند. این تابه ها تا اربعین امام حسین (ع) در جای خود باقی می مانند و در این مدت مردم ممکن است داخل آن ها سکه بیندازند.
احمدی معتقد است: «سکههایی که در تابه میریزند، مانند عید نوروز در فولکلور ما نیز دیده میشود و در میان اقوام مختلف رواج دارد و نماد برکت است». پیش از این در اردبیل اگر فردی تصادف می کرد و جسدش روی زمین بود، عابران بی تفاوت نبودند و سعی می کردند کمک کنند. رسمی هم بود که یک سکه و پول کنارش می انداختند که به معنای ارزش دادن به جنازه بود. انداختن پول در تابه ارزش دادن به تابه است.
همچنین در برخی مساجد پارچه های سیاه روی تابه کشیده می شود و این پارچه ها تا امام چهلم باقی می ماند.
این محقق و مردم شناس تاکید می کند: «لباس سیاه نماد عزاداری، عظمت و شکوه است، وقتی روی تشت گذاشته می شود هم عظمت و هم عزاداری را تداعی می کند، بعد از امام چهلم، سیاه پوشان را جمع می کنند، زیرا مناسک فلسفی در 40 روز به پایان می رسد؛ با این اعتقاد که قداست در 40 روز تکمیل می شود».
در میان اردبیلی ها این آیین پذیرای عزاداری ماه محرم است. در اطراف آن نذری های زیادی می کنند و آب داخل تشت را نعمت می دانند. گذاشتن گلدان نمادی از روح آزاده شهید کربلا امام حسین (ع) است. علاوه بر این آیین، مردم اردبیل در ایام سوگواری ماه محرم آیین های «شکی»، «شمع پایلامه»، «شبیه خوانی» و «روضه خوانی» را نیز انجام می دهند، از این رو اردبیل به عنوان استان گردشگری مذهبی شناخته می شود.