معمولا در همه جای دنیا وقتی لیست تیم ملی منتشر می شود، همه صحبت ها به سمت خوب و بد می رود. کی باید می بود و کی نیست و کی نباید باشد اما اینجا ما در ایران با همه دنیا فرق داریم.
اینجا هر وقت لیست تیم ملی منتشر می شود همه سراغ تقویم و ماشین حساب می روند چون باید میانگین سنی بازیکنان را حساب کنیم و بدانیم تیم ملی ما چند ساله شده است! حتی در دوره امیر قلعه نویی که با شعار جوانگرایی روی کار آمد، نه تنها این روند متوقف نشد، بلکه خیلی بدتر هم شد.
آنها می گویند آمار و ارقام بهترین قاضی هستند، زیرا آنها بدون احساس قضاوت می کنند. با نگاهی به دوره های حضور ایران در جام جهانی و مقایسه جوان ترین و مسن ترین بازیکنان هر تیم به راحتی می توان به پیشرفت فوتبال ملی کشورمان در فاصله 50 ساله بین اولین و آخرین حضور در جام جهانی پی برد.
آرژانتین در جام جهانی 1978 کمترین میانگین سنی تاریخ فوتبال ایران را در طول جام جهانی داشت. ابراهیم قاسم پور – متولد 20 شهریور 1336 – با 20 سال و 9 ماه سن، جوانترین بازیکنی بود که در پست فیکس هم بازی کرد. علی پروین نیز مسن ترین بازیکن ما به عنوان کاپیتان تیم – متولد 20 مهر 1325 – با 31 سال و 8 ماه بود.
در جام جهانی 1998 فرانسه که اولین صعود ما بعد از انقلاب اسلامی بود، ایویچ تیم را بست. در تیم او مهدی مهدوی کیا – متولد 11 مرداد 1356 – با 20 سال و 10 ماه جوانترین بازیکن و نادر محمد خانی – متولد 10 شهریور 42 – با 34 سال و 9 ماه سن مسن ترین بازیکن بودند که هر دو در تیم اصلی بازی کردند.
در جام جهانی 2006، برونکو تیم را به آلمان هدایت کرد و در آنجا نیز روی نیمکت بود. حسین کعبی – متولد 10 مهر 1364 – با 20 سال و 8 ماه سن جوانترین بازیکن آن تیم و علی دایی – متولد 10 فروردین 1348 – با 37 سال و سه ماه مسن ترین بازیکن آن تیم بودند.
با آمدن کارلوس کی روش پروژه تغییر نسل آغاز شد. حاصل کار او صعودهای پیاپی به جام جهانی بود و در برزیل 2014، علیرضا جهانبخش – متولد 30 مرداد 1372 – با 20 سال و 10 ماه سن جوانترین بازیکن و رحمان احمدی – متولد 17 مرداد 1359 – با اینکه 1 ماه 33 سال نداشت، مسن ترین بازیکن ما بودند، اما با 33 سال سن و 1 ماه بازی نکرد.
کی روش در جام جهانی 2018 روسیه دوباره این فهرست را زیر و رو کرد. سعید عزت اللهی – متولد 10 مهر 1375 – با 21 سال و 8 ماه سن جوان ترین بازیکن دوران ما بود و مسعود شجاعی – متولد 19 خرداد 1363 – با 34 سال سن مسن ترین بازیکن دوران ما بود که البته در این دوره کاپیتان تنها یکی از اعضای تیم بود و بازی نکرد.
و در نهایت در جام جهانی 2022 قطر، کارلوس که سه ماه قبل از جام به تیم ملی بازگشت و بلافاصله 10 جوان را دعوت کرد، چاره ای جز انتخاب از لیست بلند بالا نداشت. تیمی را با خود برد که بارها گفت اگر زودتر می آمد این 10 جوان جای 10 بازیکن قدیمی را می گرفتند و جای آنها بازی می کردند. همون کاری که دوره قبل کرد و همه فهمیدن منظورش کیه!
در این مدت ابوالفضل جلالی – متولد 14 تیر 1377 – با 24 سال و 4 ماه سن و شجاع خلیل زاده – متولد 4 اردیبهشت 1368 – با 33 سال و 7 ماه مسن ترین بازیکن ما بودند. البته فراموش نکنیم که اگر امید ابراهیمی مصدوم نمی شد، کیروش او را می برد و در آن صورت لقب مسن ترین بازیکن به شجاع نمی رسید.
و حالا به لیست امیر قلعه نویی برای جام جهانی 2026 آمریکا نگاه کنید؛ امیرمحمد رزاقی نیا متولد 31 فروردین 1385 با 20 سال و سه ماه سن جوان ترین بازیکن و شجاع خلیل زاده متولد 24 اردیبهشت 1387 این بار با 37 سال و یک ماه لقب مسن ترین بازیکن را به خود اختصاص داده اند. رکوردی که در تاریخ فوتبال ایران و در دوران جام جهانی بی سابقه بود!
این آمار به عنوان نمونه ارائه شده و میانگین سنی تیم ملی در اخبار منتشر می شود. اما برای استفاده از این آمار ذکر دو نکته ضروری است; ابتدا تمامی دوره های حضور ایران در جام جهانی به جز سال 2022 قطر در خرداد ماه برگزار شد و سن بازیکنان بر این اساس محاسبه می شود. یعنی خرداد 1357، خرداد 1377، خرداد 1385، خرداد 1393، خرداد 1397 و اکنون خرداد 1405 و تنها دوره قبلی در آذر 1401 بوده است.
نکته دوم این است که سن بازیکنان بر اساس اسناد رسمی مانند شناسنامه و گذرنامه آنها محاسبه می شود و همه می دانیم که بسیاری از این بازیکنان شناسنامه جعلی دارند و از نظر فوتبالی جوان هستند. به عنوان مثال علی پروین متولد 1323، علی دایی متولد 1347 و جواد نکونام متولد 1356 است اما برای آمار رسمی باید به منابع رسمی استناد کرد.