در سال 1404، جنگ تمام عیار رسانه ای، امنیتی و اقتصادی علیه ایران نقاب را از چهره بسیاری از بازیگران اکوسیستم فناوری برداشت. در این میان نه یک روایت، بلکه دو روایت کاملا متضاد به وجود آمد.
قطب اول: کارآفرینان واقعی. نه رانت، نه سهام حاکمیتی، نه فروش به دشمن! در یک طرف، کارآفرینانی بودند که هرگز از رانت پشت نکردند. آنها نه سهمیه ای داشتند، نه ارتباط خانوادگی با قدرت، نه سهام حاکمیتی، و نه پدرخوانده ای در دستگاه رانت دهی. از صفر شروع کردند، با زخم های فراوان، با اخراج ها، با گذشتن از هزار قدم، با تحقیر نهادهای بوروکراتیک. اما آنها موفق شدند. آنها پلتفرم هایی ساختند که مردم به آنها اعتماد کردند، نه به دلیل تبلیغات دولتی، نه به دلیل فشار رسانه ها، بلکه به دلیل کیفیت، امنیت و ثبات. در اوج بمباران ها، در روزهایی که اینترنت بین المللی عقب مانده بود، خدمات این کارآفرینان همچنان فعال بود. نه به این دلیل که دولت به آنها گفته است، بلکه به دلیل یک انتخاب شخصی و جمعی: «اول ایران»
این کارآفرینان هرگز اعتراض خود را نسبت به مشکلات، محدودیت ها، قوانین دست و پاگیر و ناکارآمدی های ساختاری سرکوب نکردند. اما تفاوت اساسی آنها با طیف دیگر این بود: آنها هرگز اعتراض را با همفکری با دشمن اشتباه نمی گرفتند. آنها می دانستند که می توان علیه یک سیاست بدون هدف قرار دادن تمامیت ارضی کشور اعتراض کرد. می توان بدون تقویت بازوی رسانه ای موساد از آزادی صحبت کرد. بدون ایستادن در صف با مهاجمان خارجی می توان به دنبال اصلاحات بود. هویت خود را نفروختند. آنها به هیچ جناحی تعلق نداشتند. در معادلات سیاسی 100 و 100 گم نشدند و امروز در حالی که هیچ حمایتی از آنها نشده، رانتی دریافت نکرده اند و جز توان خود پناهی ندارند، در کنار ایران ایستاده اند و به پرداخت ادامه می دهند.
قطب دوم: رانت خواران دو رو; از داخل و خارج روی شکست ایران شرط بندی کرده اند. از طرفی طیفی هستند که از نظر ظاهری هنوز در ایران زندگی می کنند، شرکت دارند، دفتر دارند، پرسنل دارند و حتی از برخی نهادهای دولتی مجوز گرفته اند. اما در عمل روی زمین دشمن بازی می کند. اینها همان افرادی هستند که سال ها بیشترین رانت های اقتصادی کشور را خورده اند: سهام ارزان دولتی، مجوزهای انحصاری، ارتباطات خاکستری با نهادهای قدرتمند و حتی گاهی معافیت های متعدد بدون منطق. آنها کسب و کار خود را نه بر اساس توانایی، بلکه بر اساس دسترسی به اجاره ایجاد کردند. و حالا در بزرگترین بحران تاریخی نه تنها قدردانی نکرده اند، بلکه پشت میز همان رانتی ها نشسته اند و برای شکست ایران لابی می کنند. این افراد دو دسته هستند:
دسته اول: خارجی های موافق ترامپ و نتانیاهو: کسانی که قبل از شروع جنگ اموال خود را به خارج از کشور منتقل کردند، با شرکای سیاسی ترامپ و نتانیاهو ارتباط برقرار کردند و اکنون آشکارا در رسانه های مخالف علیه تمامیت ارضی ایران موضع می گیرند. آنها منتظر شکست ایران بودند تا سهم خود را از میز غارت بگیرند. اینها مدعی ساختن ایران پس از نابودی هستند. کسانی که حتی امروز هم بدون اجاره چیزی نداشتند.
دسته دوم: خودی های دو رو: تلخ تر از دسته اول، کسانی هستند که هنوز در ایران هستند، از منابع ایران امرار معاش می کنند، از نیروی کار ایران استفاده می کنند، از زیرساخت های ایران بهره می برند، اما در خلوت و گاهی در رسانه های غربی با دشمن همدردی می کنند. به جای تقویت نقاط قوت کشور، هر نقطه ضعفی را بزرگ می کنند. به جای ایجاد راه حل، در نهایت سنگ ها را از بین می برند. آنها توانایی های خود را به ماشین جنگ نرم علیه ایران تبدیل کرده اند.
و از همه بدتر اینکه بخشی از سیستم حکومتی که درگیر فساد اقتصادی است هنوز از این افراد حمایت می کند. همان نهادهایی که باید جلوی رانت خواران را بگیرند با این رانت خواران مشارکت دارند. همان مجوزهایی که نباید تمدید شوند، تمدید می شوند. همان حساب های بانکی که باید مسدود شود باز است. این همان دور باطلی است که اکوسیستم نوآوری را از درون پوسیده است.
آینده اکوسیستم فناوری و نوآوری ایران
اکوسیستم نوآوری ایران، اگر میخواهد آینده داشته باشد، چارهای جز اصلاح ریشهای ندارد:
– کارآفرینان واقعی، فداکار و پرتلاش – که با همه سختی ها ساختند، در جنگ ایستادند و هویت خود را نفروختند – نه تنها باید حمایت شوند، بلکه باید به عنوان الگوی نوآوری ایرانی به مردم معرفی شوند. آنها لایق دیده شدن هستند، حتی اگر همیشه معترض باشند. اعتراض این گروه قطعا در راستای ساخت و توسعه ایران است.
– رانت خواران موافق با دشمن – اعم از داخل و خارج – باید نه از طریق مماشات، بلکه با شفاف سازی و افشای عمومی به مردم معرفی شوند. مردم باید بدانند که هر روز از کدام پلتفرم استفاده می کنند، در حالی که مدیران آن برای فلج کردن تحریم ها علیه ایران لابی می کنند. کدام استارتاپ با پول Baitalmal بزرگ شد و اکنون علیه تمامیت ارضی موضع گرفته است. مردم بدانند که این رویافروشان و وطن پرستان بدون رانت سیاسی و اقتصادی نمی توانستند یک شرکت ده نفره را اداره کنند یا بسازند و مواضع اخیرشان نه برای ایران و ایرانی، بلکه برای منافع آینده خودشان و سفره ای است که بر ویرانه های ایران در ذهنشان پهن کرده اند. جنگ طلبان اقتصادی، کسانی که فقط به فکر منافع شخصی خود هستند، کاری به هویت ملی، تمامیت ارضی و آینده ایران ندارند. یا باید مسیرشان را عوض کنند یا در تاریخ سیاه خیانت به این کشور ثبت شوند.
اکوسیستم نوآوری ایران متعلق به کسانی است که در روز سخت ایران را پشت سر نگذاشتند. نه کسانی که با دشمن دست دادند.