پیش از این در گفت و گو با بهداد لاهوتی درباره حفاظت از مجسمه ها و حجم های داخل شهر گفته شده بود که می توان اقداماتی مانند قرار دادن کیسه های شن یا ایجاد موانع چوبی و حفاظ های موقت را در نظر گرفت، اما این اقدامات زمان بر است و در شرایطی که اتفاقی ناگهانی رخ می دهد، اجرای کامل و اصولی آن مشکل خواهد بود.
در همین راستا تصمیم گرفتیم با مجسمه ساز دیگری به نام کامبیز صبری به گفتگو بنشینیم و این موضوع را با او در میان بگذاریم.
صبری با اشاره به سابقه تاریخی لزوم حفاظت از آثار فرهنگی و هنری در شرایط جنگی گفت: حفاظت از آثار فرهنگی در زمان جنگ سابقه بسیار طولانی دارد. حتی هزاران سال پیش، در طول جنگها، برخی از آثار برای جلوگیری از تخریب یا غارت در زیر زمین پنهان میشدند. به همین دلیل گاهی مجسمه ها و آثار هنری مربوط به دو یا سه هزار سال پیش از روی زمین کشف می شود.
وی افزود: در بسیاری از محوطه های باستانی برخی از قسمت ها به صورت عمدی کنده نشده است تا آسیبی نبیند. به عنوان مثال، در مجموعه باستانی تخت جمشید، بخش قابل توجهی از محوطه زیرزمینی هنوز باقی مانده است. زیرا باستان شناسان بر این باورند که برداشتن همه قسمت ها ممکن است آنها را در معرض فرسایش و آسیب قرار دهد.
این هنرمند با اشاره به نمونه های بین المللی حفاظت از میراث فرهنگی تصریح کرد: اهمیت این موضوع در سطح جهانی کاملاً شناخته شده است. به عنوان مثال، زمانی که پروژه سد اسوان در رود نیل اجرا شد، خطر غرق شدن معابد و مجسمه های عظیم باستانی وجود داشت. در آن زمان تیم های مهندسی قدرتمندی از کشورهای مختلف اروپایی وارد عمل شدند و مجسمه ها و ساختمان های عظیمی را که ارتفاع برخی از آنها بین 15 تا 20 متر بود، شکستند و چندین ده تن سنگ را جداگانه به منطقه ای بالاتر منتقل کردند. سپس همان آثار را در همان آب و هوا و در نزدیکی محل اصلی جمع آوری کردند تا از تخریب آنها جلوگیری شود.
صبری ادامه داد: این نمونه ها نشان می دهد که حفاظت از میراث فرهنگی در دنیا چقدر جدی گرفته می شود. در ایران مجسمه های ارزشمندی در شهر وجود دارد که باید برای حفاظت از آنها برنامه ریزی کرد.
وی درباره وضعیت مجسمه های تهران گفت: برخی از این آثار در مکان های متمرکز قرار دارند. به عنوان مثال مجسمه های باغ مجسمه موزه هنرهای معاصر تهران از ارزشمندترین آثار فضای باز کشور هستند که ارزش برخی از آنها ده ها میلیون دلار است. پوشاندن و محافظت از این آثار کار سخت و پرهزینه ای نیست، اما می توان این آثار را با چند لایه پوشش محافظت کرد.
صبری در این خصوص به این موارد اشاره کرد: ابتدا لایه ای برای جلوگیری از اکسید شدن و نفوذ رطوبت، سپس فوم های مخصوص جذب ضربه و در نهایت لایه سختی مانند ورق فلزی پنج میلی متری که می تواند تا 90 درصد از آسیب فیزیکی جلوگیری کند.
وی در ادامه به برخی دیگر از مجسمه های شهرستان اشاره کرد و گفت: مجسمه های پارک لاله از جمله مجسمه خیام نیز قابل حفاظت است. ارزش این اثر کمتر از مجسمه فردوسی نیست. زیرا خالق هر دو اثر یک هنرمند بوده و می توان با همان روش های حفاظتی از او مراقبت کرد. مجسمه های موجود در خانه هنرمندان ایران و آثار پراکنده پارک ملت از گنجینه های هنری این شهر هستند و با توجه به اینکه بسیاری از آنها در مکان های نسبتاً متمرکزی قرار گرفته اند، می توان در مدت زمان کوتاهی با تیمی متخصص پوشش و حفاظت کرد.
صبری در عین حال هشدار داد که برخی از مجسمه هایی که در میادین یا فضاهای باز شهری قرار دارند بیش از سایر آثار در معرض خطر هستند و به آنها توجه کافی نشده است. در چنین شرایطی لازم است اقدامات فوری برای حفاظت از آنها انجام شود.
این هنرمند تاکید کرد: اقدام رسانه ها برای طرح این موضوع می تواند سرآغاز حرکتی جدی در این زمینه باشد. در شهرداری تهران گاهی تیم هایی برای رسیدگی به آثار هنری به صورت موقت تشکیل می شود، اما آنچه لازم است ایجاد ساختاری دائمی است. باید یک دفتر دائمی تعمیر، نگهداری و حفاظت از آثار هنری شهری در مجموعه شهرداری وجود داشته باشد تا این میراث فرهنگی به صورت مستمر و حرفه ای نگهداری شود.
وی همچنین از نبود ساختار دائمی برای حفظ آثار هنری شهری انتقاد کرد و با تاکید بر اینکه «برخورد با این آثار نباید تنها پس از وقوع آسیب یا حادثه انجام شود»، گفت: در شهر تهران معمولاً زمانی به فکر پرداختن به نقاشی دیواری، نقش برجسته یا مجسمه می افتند. در چنین مواردی جلسه جدیدی تشکیل می شود و از گروهی برای بررسی دعوت می شود. این روش مدیریتی باعث می شود هزینه ها چندین برابر شود، در حالی که اگر تیم دائمی برای نگهداری آثار وجود داشته باشد، بسیاری از این مشکلات قبل از تبدیل شدن به بحران حل می شود.
صبری تاکید کرد: نگهداری از آثار هنری شهری باید مانند سایر خدمات شهری به صورت دائمی انجام شود. همانطور که اکیپ های دائمی برای شبکه برق و یا حتی فضای سبز شهری در حال انجام وظیفه هستند، در حوزه هنر شهری نیز باید یک گروه حرفه ای دائمی وجود داشته باشد. چنین تیمی هرگز بیکار نخواهد ماند. زیرا وظیفه آن بررسی مستمر آثار، تهیه گزارش از وضعیت آنها و اقدام به موقع برای جلوگیری از تخریب است.
این مجسمه ساز تصریح کرد: اعضای این تیم باید به طور مرتب آثار هنری شهر را بررسی کنند و در صورت مشاهده هرگونه آسیب از جمله تغییر رنگ، فرسایش ناشی از گرما و سرما، باران یا اکسید شدن گزارش های لازم را ارائه دهند تا قبل از وقوع آسیب های بزرگتر اقدامات مرمتی انجام شود. برای ساخت بسیاری از این آثار صدها میلیون تومان هزینه شده است که در صورت عدم نگهداری به موقع باید هزینه های سنگینی برای بازسازی پرداخت کرد.
صبری در تشریح اهمیت نگهداری مستمر از آثار هنری شهری به یک نمونه معروف در دنیا اشاره کرد و گفت: اگر به سازه ای مانند برج ایفل نگاه کنیم، می بینیم که این سازه بیش از یک قرن قدمت دارد؛ این بنای تاریخی در حال توسعه است. اما به دلیل نگهداری مداوم همچنان پابرجاست. در واقع یک تیم تخصصی شامل تکنسین ها و نیروهای فنی به صورت شبانه روزی در حال بررسی و نگهداری قسمت های مختلف این سازه با استفاده از روش های صخره نوردی صنعتی یا راپل برای جلوگیری از آسیب های احتمالی هستند.
به گفته وی، این برج که در ابتدا به عنوان یک پروژه مهندسی برای اکسپوی معماری قرن نوزدهم ساخته شده بود و قرار بود برای مدت کوتاهی جاده ای در شهر باشد، به دلیل استقبال مردم به یکی از نمادهای مهم فرانسه تبدیل شد و تا به امروز با همان سیستم نگهداری سخت گیرانه حفظ شده است.