قیمت‌ گذاری دستوری، تولید را زمین‌ گیر کرده است| تبعیض میان خودروساز داخلی و واردکننده

امید محمدی; بازار گروه خودرو: اعلام افزایش قیمت محصولات گروه صنعتی ایران خودرو بار دیگر کشمکش قدیمی سیاستمداران، نهادهای نظارتی و خودروسازان را بر سر زبان ها انداخت. اختلافی که نه تنها ریشه در عدد و رقم قیمت خودرو دارد، بلکه در ساختار معیوب قیمت گذاری دستوری و شکاف عمیق قیمت تمام شده واقعی تولید و قیمت های تعیین شده نیز ریشه دارد. خودروسازان در سال های اخیر بارها نسبت به افزایش قیمت نهاده های تولید، نوسانات ارزی، عدم تعادل انرژی و عواقب انباشته این فشارها بر تراز تولید و مالی شرکت ها هشدار داده اند، اما هر بار این هشدارها در پیچ و خم بوروکراسی و دخالت های بخشنامه ای گم شده است. در چنین شرایطی افزایش قیمت اعلام شده از سوی ایران خودرو با واکنش منفی نهادهای نظارتی مواجه شد. واکنشی که به گفته فعالان صنعت خودرو نشان از تداوم نگاه دوگانه به تولید داخل و واردات خودرو دارد. از یک سو برای خودروهای وارداتی مسیر قیمت گذاری بر اساس فرمول شورای رقابت تعریف می شود و از سوی دیگر خودروسازان داخلی برای اثبات بدیهیات هزینه ای خود موظف به انجام فرآیندهای زمان بر و بعضاً غیرشفاف هستند. از این رو برای بررسی ریشه این اختلاف، بررسی منطق خودروسازان در درخواست اصلاح سازوکار قیمت گذاری و ارزیابی اثرات آزادسازی قیمت ها بر بازار خودرو، گفت و گوی اختصاصی با احمد نعمت بخش، دبیر انجمن خودروسازان ایران داشته ایم.

مس کاتدی که در تیرماه هر کیلو 702 هزار تومان بود اکنون به حدود یک میلیون و 662 هزار تومان رسیده است. از سوی دیگر نرخ حواله دلاری از 69 هزار و 400 تومان به حدود 127 هزار تومان رسیده است. با چنین افزایش هایی در نهاده های تولید، طبیعی است که خودروساز قیمت ها را اعلام کند

*در روزهای اخیر افزایش قیمت محصولات ایران خودرو با مخالفت نهادهای نظارتی مواجه شده است. خودروسازان این ایرادات را چگونه ارزیابی می کنند؟

اواخر هفته گذشته جلسه ای با رئیس جمهور داشتیم و در آن جلسه به طور مشخص آماری را ارائه کردم که نشان می دهد طی 6 ماه یعنی از تیر تا دی ماه سال جاری هزینه تولید خودرو جهش کم را تجربه کرده است. به عنوان مثال قیمت ورق سرد مورد استفاده در خودروها 85 درصد، ورق گالوانیزه 48 درصد، ورق گرم 78 درصد، آلومینیوم 101 درصد، پلیمرهای شیمیایی 73 درصد، سایر پلیمرها 76 درصد و مس کاتد 137 درصد افزایش یافته است. مس کاتدی که در تیرماه هر کیلو 702 هزار تومان بود اکنون به حدود یک میلیون و 662 هزار تومان رسیده است. از سوی دیگر نرخ حواله دلاری از 69 هزار و 400 تومان به حدود 127 هزار تومان رسیده است. با چنین افزایش هایی در نهاده های تولید، طبیعی است که خودروساز در زمان اعلام قیمت بر اساس واقعیت های اقتصادی عمل کرده است. بنابراین در صورت ارائه قیمت جدید توسط ایران خودرو، این اقدام از نظر قیمت تمام شده کاملا قابل دفاع است.

درخواست ما این است که همان مسیری که برای واردکنندگان تعریف شده برای خودروسازان داخلی نیز اجرا شود. یعنی ابتدا باید قیمت اعلام شود و بعد نظارت عقبی انجام شود نه اینکه تولیدکننده گرفتار بروکراسی اداری شود.

* چرا در عمل با افزایش قیمت خودروساز داخلی مخالفت می شود در حالی که سازوکار متفاوتی برای واردکنندگان در نظر گرفته شده است؟

دقیقاً اینجا محل اصلی اعتراض ماست، شورای رقابت برای خودروهای وارداتی اعلام کرده است که واردکنندگان می‌توانند بر اساس فرمول شورا قیمت‌های خود را تعیین کنند و سپس سازمان حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده بازرسی انجام دهد. اما در مورد خودروساز داخلی گفته می شود که ابتدا باید اسناد افزایش قیمت را به سازمان حمایت ارائه کنید و این سازمان یک ماه فرصت بررسی دارد. این در حالی است که بررسی چنین اسنادی دو روز طول می کشد. مشخص نیست چرا با تولید داخلی این گونه برخورد می شود. درخواست ما این است که همان مسیری که برای واردکنندگان تعریف شده برای خودروسازان داخلی نیز اجرا شود. یعنی ابتدا باید قیمت اعلام شود و بعد نظارت عقبی انجام شود نه اینکه تولیدکننده گرفتار بروکراسی اداری شود.

* شورای مسابقات چه نقشی در اصلاح این وضعیت می تواند داشته باشد؟

شورای رقابت باید همان رویکردی را برای تولیدکنندگان داخلی داشته باشد که واردکنندگان خودرو را از بوروکراسی نجات داد. قیمت خودرو باید بر اساس نرخ ارز، قیمت مواد اولیه و هزینه های واقعی تولید تعیین شود. در حال حاضر هیات مدیره ایران خودرو قیمت ها را در چارچوب سازمان حمایت تعیین کرده است و منطقی است که بعد از آن نظارت انجام شود نه اینکه اصل قیمت گذاری تعلیق شود.

* بحث تغییر ارز از تالار اول به تالار دوم و آزادسازی قیمت ها نیز مطرح شده است، ارزیابی شما از این موضوع چیست؟

امیدواریم این اتفاق بیفتد، در صورت بررسی دقیق وضعیت فعلی قیمت گذاری ایران خودرو، مشخص می شود که آزادسازی قیمت ها به نفع این خودروساز است. با توجه به افزایش شدید نهاده های تولید، افزایش قیمت خودرو حق طبیعی تولیدکننده است و ادامه قیمت گذاری دستوری تنها به انباشت زیان منجر می شود.

امروزه یکی از دلایل اصلی تقاضای زیاد در بازار خودرو اختلاف قیمت کارخانه با بازار آزاد است. بسیاری از خریداران نه برای مصرف، بلکه برای حفظ ارزش سرمایه وارد بازار می شوند

*آزادسازی قیمت می تواند منجر به کاهش التهاب در بازار خودرو شود؟

بله، ما قطعا تجربه دهه 70 را داریم. زمانی که خودرو در کنار بازار فروخته شد و این باعث حذف تقاضای کاذب شد. امروزه یکی از دلایل اصلی تقاضای زیاد در بازار خودرو اختلاف قیمت کارخانه با بازار آزاد است. بسیاری از خریداران نه برای مصرف، بلکه برای حفظ ارزش سرمایه وارد بازار می شوند. تا امروز به ایران خودرو و سایپا دستور فروش زیر قیمت تمام شده داده شده است. این بی عدالتی آشکار در حق خودروسازان و سهامداران آنهاست. امیدواریم با تک نرخی شدن ارز در آینده نزدیک، قیمت خودرو نیز مانند برخی کالاها از جمله لبنیات آزاد شود.

* برنامه تولیدی که در ابتدای سال ابلاغ شد تا چه اندازه محقق می شود؟

واقعیت این است که این طرح محقق نخواهد شد. از ابتدای سال، ما با یک سری چالش مواجه بودیم. از مشکلات ارزی و رشد شدید هزینه های تولید گرفته تا عدم تعادل انرژی و ادامه قیمت گذاری دستوری، در چنین شرایطی تحقق کامل طرح تولید دور از چشم است.