مهدی عابدینی مدیر پایگاه میراث ملی اسپهبد خورشید سوادکوه افزود: اولین فصل کاوش در سال 1402 در ضلع غربی غار نشان داد که این قسمت دارای کاربری صنعتی بوده است. کشف کوره های ذوب فلزات، ابزار ساخت سلاح و ابزار سنگبری مانند چکش و کلنگ حکایت از فعالیت های نظامی و عمرانی در آن دوره دارد.
وی گفت: یکی از مهم ترین دستاوردهای این کاوش ها کشف مهر طلایی منحصر به فرد با خط پهلوی و کلمه طبرستان است و این اثر اولین سندی است که نام طبرستان را بر مهرهای ساسانی ثبت کرده است، زیرا مازندران پیش از این به نام پاتاشگرگر شناخته می شد.
وی ادامه داد: در دومین فصل کاوش در سال گذشته، ضلع شرقی غار منجر به کشف انبار و علائم سیستم حسابداری تفصیلی شد و اسناد اقتصادی و قبوض تحویل کالا بر روی سفال شامل اطلاعاتی از قبیل نوع کالا، مقدار، نام شخص تحویل دهنده و تاریخ ورود، گواهی بر این سیستم پیشرفته اداری است.
عابدینی همچنین از کشف دو نمونه منحصر به فرد منبت کاری روی چوب و استخوان خبر داد که قدیمی ترین نمونه های این هنر در مازندران بوده و قدمت صنایع دستی منطقه را به 1200 تا 1300 سال پیش می رساند. علاوه بر این، سند پارچه ای با خط پهلوی که بخشی از آن آسیب دیده است، به عنوان قدیمی ترین سند مکتوب یافت شده در مازندران، توسط کارشناسان به زبان های باستانی در حال ترجمه است.
به گفته مدیر پایگاه میراث ملی اسپهبد خورشید سوادکوه، تیم اکتشاف امسال به دلیل شرایط جنگی و عدم تخصیص بودجه نتوانستند کاوش را ادامه دهند. در حال حاضر تمرکز بر ثبت و ضبط داده ها و نگارش مقاله و کتاب بر اساس یافته های قبلی است تا با تامین اعتبار در سال های آینده کاوش در غار اسپهبد خورشید و همچنین آتشکده سوادکوه از سر گرفته شود.
کاوش آتشکده سوادکوه نیز از سال 1398 آغاز شده و با توجه به محدودیت بودجه و نیاز به پیشبرد همزمان پروژه، یک سال در میان با کاوش غار اسپهبد خورشید انجام می شود.