امید محمدی; بازار گروه خودرو: در آستانه هفته های پایانی سال، بازار روانکار کشور برخلاف الگوی سنتی خود، نشانه ای از رونق فصلی ندارد. بازاری که معمولا در بهمن و اسفند با افزایش تقاضای شبکه توزیع، رشد تعویض روغن موتور قبل از سفرهای نوروزی و تلاش فروشندگان برای تکمیل موجودی انبارها همراه بود، امسال در فضایی با احتیاط و بلاتکلیفی حرکت می کند. اگرچه اصلاح قیمت در دی ماه بخشی از فشار انباشته بر تولیدکنندگان پالایشگاهی را کاهش داده و حاشیه زیان آنها را احیا کرده است، اما رکود تقاضا، تغییر الگوی مصرف و رفتار محافظهکارانه فعالان بازار تصویر متفاوتی از پایان سال 1404 نشان میدهد. از تاخیر در تخصیص ارز و مشکلات در تامین مواد افزودنی گرفته تا عوارض برخی اختلالات لجستیکی در ماه های گذشته که زنجیره تامین را تحت فشار قرار داده است. با این حال، برخلاف نگرانی های مطرح شده، هیچ نشانه ای از کمبود گسترده روانکارهای پرمصرف دیده نمی شود و رقابت بین بازیگران پالایشگاهی و غیر پالایشگاهی، تعادل شکننده ای را در بازار ایجاد کرده است. تغییر نگرش مصرف کننده نیز یکی از متغیرهای مهم این معادله است. خودرویی که بیش از گذشته به عنوان یک دارایی سرمایه ای دیده می شود، حساسیت به کیفیت روغن موتور را افزایش داده است، هرچند فاصله زمانی تعویض طولانی تر شده و مصرف به سمت بهینه سازی پیش رفته است. برای تحلیل دقیقتر وضعیت عرضه و تقاضا، چشمانداز رقابت تولیدکنندگان و چالشهای پیش روی صنعت روغنکاری، با عباس کهتری، فعال صنعت روغنکاری گفتوگو کردهایم.
* وضعیت فعلی بازار روانکارهای خودرو را چگونه ارزیابی می کنید؟
کاهش حاشیه زیان پالایشگاه ها پس از افزایش قیمتی که در دی ماه اعمال شد، وضعیت را تا حدودی متعادل کرده است. تامین کنندگان پالایشگاهی بخشی از فشار قیمت تمام شده خود را با آن اصلاح قیمت جبران کردند و وضعیت آنها بهتر از قبل شده است. با این حال فضای کلی اقتصاد کشور همچنان نامشخص است و همین موضوع رفتار بازار روانکار خودرو را تحت تاثیر قرار داده است. اگرچه وابستگی مستقیم خریدها به تحولات سیاسی نسبت به گذشته کمتر است، اما بازار در نوعی رکود همراه با ابهام قرار دارد. در شرایط عادی باید در آستانه پایان سال شاهد اوج فروش باشیم اما چنین سیگنالی از بازار دریافت نمی شود. در حال حاضر خریداران عادی برای پرکردن انبارها اقدامی نمی کنند و خریدها بیشتر برای رفع نیاز روزانه انجام می شود. در بخش خودرو و صنعت نیز روال مصرف برقرار است اما نشانه ای از رشد تقاضا دیده نمی شود.
مالکان ترجیح می دهند از روغن مناسب برای محافظت از موتور و جلوگیری از هزینه های سنگین تعمیر استفاده کنند. در عین حال مصرف بهینه شده است. در گذشته معمولاً بین 1000 تا 2000 کیلومتر تعویض روغن انجام می شد، اما در حال حاضر بسیاری از خودروها به خصوص خودروهایی که در حوزه حمل و نقل فعال هستند، 4 یا 5000 کیلومتر با همان روغن کار می کنند و سپس به سراغ تعویض می روند.
* گفته می شود قدرت خرید مشتریان روغن موتور کاهش یافته است، این موضوع چه تاثیری در مصرف این روانکار مهم داشته است؟
به نظر من مصرف کم نشده بلکه الگوی مصرف تغییر کرده است. شاید بتوان گفت افزایش قیمت ها 40 درصد روی هزینه ها تاثیر گذاشته است اما وقتی قیمت خودرو را در نظر بگیریم فاصله آن با قیمت روغن موتور بسیار زیاد شده است. امروز عملا خودرویی با قیمت کمتر از یک میلیارد تومان در بازار وجود ندارد. در چنین شرایطی پرداخت حدود یک میلیون تومان برای روغن موتور باکیفیت برای مالک خودرو چندان عجیب نیست، زیرا خودرو در ایران بیشتر به عنوان یک سرمایه گذاری مطرح است تا کالای مصرفی. بنابراین، مالکان ترجیح می دهند برای محافظت از موتور و جلوگیری از هزینه های سنگین تعمیر، از روغن مناسب استفاده کنند. در عین حال مصرف بهینه شده است. در گذشته معمولاً بین 1000 تا 2000 کیلومتر تعویض روغن انجام می شد، اما در حال حاضر بسیاری از خودروها به خصوص خودروهایی که در حوزه حمل و نقل فعال هستند تا 4 یا 5000 کیلومتر با همین روغن کار می کنند و سپس به سراغ تعویض می روند. این تغییر مصرف را منطقی تر کرده است.
به نظر می رسد نمایندگی ها و مراکز خدماتی با این فرض پیش می روند که ممکن است حجم سفرها کمتر باشد، بنابراین آنها خریدهای خود را محافظه کارانه انجام می دهند.
* چرا برخلاف سال های گذشته شاهد افزایش خرید شبکه توزیع در بهمن و اسفند نیستیم؟
معمولاً در این ماه ها شبکه توزیع برای پاسخگویی به سفرهای نوروزی خرید بیشتری انجام می داد. امسال اما چنین افزایشی مشاهده نشده است. به نظر می رسد نمایندگی ها و مراکز خدماتی با این فرض پیش می روند که ممکن است حجم سفرها کمتر باشد، بنابراین آنها خریدهای خود را محافظه کارانه انجام می دهند.
* در مورد تامین مواد افزودنی و استاندارد نیز نگرانی هایی مطرح شده است. آیا صنعت با کمبود مواجه است؟
حادثه ای که اوایل امسال در بندرعباس رخ داد و به انبار مواد شیمیایی آسیب وارد کرد، بخشی از مواد اولیه صنعت روغن موتور را نیز تحت تاثیر قرار داد. همچنین در مقاطعی با تاخیر در تخصیص ارز مواجه بودیم که روند تامین مواد افزودنی را کند کرد. با این حال، با وجود این تاخیر تاریخی در عرضه، در حال حاضر کمبود جدی روغن های پرمصرف وجود ندارد. رقابت بین شرکت ها و کاهش نسبی مصرف باعث شده است که بازار از نظر عرضه در وضعیت متعادلی قرار گیرد. ممکن است در برخی گریدهای صنعتی خاص تاخیر در تحویل وجود داشته باشد اما در محصولات عمومی مشکل حادی وجود ندارد.
اگر در آینده آزادسازی کامل قیمتها اتفاق بیفتد و ظرفیتها به طور کامل فعال شوند، ممکن است رقابت جدیتر شود و حتی بازار صادرات نیز جذابتر شود.
* رقابت بین تولیدکنندگان بزرگ پالایشگاهی و بخش خصوصی چگونه است؟ آیا بازار در انحصار چند شرکت بزرگ است؟
در سال های اجرای قیمت گذاری دستوری، عملا بازار بین تولیدکنندگان پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی تقسیم شد. چهار پالایشگاه بزرگ سعی کردند با تعدیل سبد محصولات خود زیان برخی اقلام را با سود بخش های دیگر جبران کنند و در مقابل سهامداران خود پاسخگو باشند. در مقابل، تولیدکنندگان غیر پالایشگاهی بیشتر به سمت محصولات با سطح کیفی بالاتر حرکت کردند. محصولاتی که حساسیت کمتری نسبت به قیمت داشتند و مشمول قیمت گذاری اجباری نبودند. به این ترتیب نوعی تقسیم ضمنی بازار شکل گرفت. پس از اصلاح قیمت، پالایشگاه ها نیز به سمت سطوح کیفی بالاتر رفتند، اما همچنان نوعی همزیستی بین این دو بخش وجود دارد. دلیل اصلی این است که حجم تولید کشور تقریباً متناسب با میزان مصرف است و ظرفیت مازاد چندان فعال نشده است. در صورت آزادسازی کامل قیمت ها در آینده و فعال شدن کامل ظرفیت ها، ممکن است رقابت جدی تر شود و حتی بازار صادرات نیز جذابیت بیشتری پیدا کند. اما در حال حاضر بازار با همان تقسیم نانوشته پیش می رود.