امید محمدی; بازار گروه خودرو: همزمان با جهش نرخ ارز، بازار خودرو بار دیگر وارد دایره التهاب شده است; افزایش قیمت ها، کاهش قدرت خرید، هجوم سرمایه های سرگردان و تشدید فضای بلاتکلیفی تصویری آشنا اما نگران کننده از بازاری است که سال هاست در مسیر ثبات حرکت نکرده است. در شرایطی که قیمت دلار مسیری افزایشی را طی می کند، خودرو به عنوان یکی از اولین بازارهای واکنشی، دستخوش افزایش قیمت می شود. افزایشی که نه تنها مصرف کننده واقعی را سردرگم کرده، بلکه نقش دلال ها، حباب های قیمتی و کاهش عمق بازار را نیز برجسته کرده است. در چنین فضایی این سوال مطرح می شود که آیا بازار خودرو به سقف قیمتی خود رسیده است یا همچنان باید منتظر جهش های بعدی باشیم؟ آیا گرانی ها واقعی است یا بازاریابی برخی سودجویان است؟ برای بررسی این سوالات با بابک صدرائی کارشناس صنعت خودرو گفت وگو کرده ایم.
* با جهش نرخ ارز، قیمت خودرو ادامه پیدا می کند یا در سقف متوقف می شود؟
قیمت خودرو کاملاً به نرخ ارز بستگی دارد. ارز تا چه اندازه قصد افزایش دارد و چشم انداز سیاسی و اقتصادی کشور به کدام سمت حرکت خواهد کرد. زمانی که نرخ ارز به طور ناگهانی کاهش می یابد و شتاب می گیرد، طبیعی است که بازار خودرو واکنش نشان دهد. اگر به نسبت حرکت خودرو و ارز نگاه کنیم، برخلاف چند سال گذشته، جهش خودرو کمتر از جهش ارز بوده است. در یک مقطع زمانی، ارز حرکت کرد اما ماشین تقریبا ثابت ماند. یعنی فنر قیمت فشرده شد و الان کم کم این فنر باز می شود. در حال حاضر دو گروه به بازار خودرو هجوم آورده اند. گروه اول مصرف کنندگان واقعی هستند. افرادی که قصد خرید خودرو را داشتند و با مشاهده افزایش قیمت ها تصمیم می گیرند زودتر وارد بازار شوند. دسته دوم سرمایه های سرگردان و دلالانی هستند که این فضا را فرصتی برای بیشترین سود می دانند. علاوه بر این دو گروه، بخشی از مردم عادی نیز برای حفظ ارزش دارایی خود مجبورند پول خود را به کالا تبدیل کنند که خودرو نیز یکی از این کالاهاست. این روند تا رسیدن به ثبات اقتصادی ادامه خواهد داشت. بازار بالا می رود، وارد رکود می شود، مدتی روی قیمت ها می ایستد، شاید کمی اصلاح می شود و دوباره جهش بعدی را تجربه می کند. این چرخه بارها در بازار خودرو ایران تکرار شده و باز هم تکرار خواهد شد.
* نقش دلال ها در گرانی های اخیر انواع خودرو چقدر پررنگ است؟
در کشوری که ثبات اقتصادی و روانی دارد و مکانیسمهای کنترلی موثری در بازار وجود دارد، از کلمه دلال استفاده نمیشود. دلال از دنیای دیگری نمی آید. او محصول بی ثباتی، بحران ها و سوء مدیریت است. کارگزار شخصی است که شکاف ها و اشکالات سیستم را شناسایی کرده و از آنها سوء استفاده می کند. بنابراین نمی توان گفت که دلال عامل اصلی گرانی است. دلال به دلیل شرایط ناتوان است. عامل اصلی بی ثباتی اقتصادی و سیاسی، چاپ پول، کاهش ارزش پول ملی، کسری بودجه و مشکلات ساختاری صنعت خودرو است. خودروسازان با کمبود نقدینگی، بدهی به قطعه سازان، مشکل تامین قطعات و ارز و حتی کمبود انرژی مانند برق، آب و گاز مواجه هستند. همه این عوامل مانند زنجیر یک گردنبند به هم متصل هستند. اگر چند مهره از این زنجیر بردارید، گردنبند دیگر کاربردی نیست.
* مخاطبان رسانه «بازار» بارها درباره بهترین زمان خرید خودرو پرسیدند، به نظر شما بهترین زمان برای خرید خودرو چه زمانی است؟
با روند کنونی، من فکر نمیکنم که تسهیلات قابل توجهی اتفاق بیفتد مگر اینکه سیگنال روشنی از ثبات یا تغییر سیاسی وجود داشته باشد. مثلا شروع مذاکرات یا توافقی که بازار را آرام کند، مشابه اتفاق ابتدای سال که باعث کاهش نرخ ارز و کاهش قیمت خودرو شد. در شرایط فعلی چنین سیگنالی دیده نمی شود. من همیشه گفتم خریدار امروز برنده فردا است. زیرا ما در فضای عدم اطمینان زندگی می کنیم. ما در سوئیس نیستیم، در ایران هستیم. جایی که ممکن است پس فردا اتفاقی بیفتد و کل معادلات بازار تغییر کند. تا این لحظه اگر کسی قصد خرید ماشین را داشته باشد، تعلل الزاما به نفع او نیست.
خودروهای وارداتی که با 80 یا 90 هزار تومان وارد می شدند، اکنون 110 یا 120 هزار تومان قیمت دارند. برخی تصور می کنند خودروی داخلی ربطی به نرخ ارز ندارد، در حالی که همه کالاها از مرغ و شیر گرفته تا خودرو تحت تاثیر ارز هستند.
* خودروهای وارداتی، داخلی یا مونتاژی؛ کدام مسیر پرهزینه را طی می کنند؟
همه این گروه ها گران می شوند. خودروهای وارداتی که با 80 یا 90 هزار تومان وارد می شدند، اکنون 110 یا 120 هزار تومان قیمت دارند. برخی تصور می کنند خودروی داخلی ربطی به نرخ ارز ندارد در حالی که همه کالاها از مرغ و شیر گرفته تا خودرو متاثر از ارز هستند. وقتی ارز بالا می رود، تورم رخ می دهد و همه قیمت ها افزایش می یابد. وقتی خودروی وارداتی گران می شود، خودروی داخلی نیز بالا می رود و بالعکس، فاصله قیمتی بین این دو همیشه حفظ می شود. از سوی دیگر کمبود ارز، عدم تخصیص ارز و محدودیت واردات باعث شده واردات خودرو و حتی تولید خودروهای ممتاز توجیه اقتصادی نداشته باشد. بازار کشش محدودی دارد و با این نوسانات بازار در حال کوچک شدن است.
* بازار خودرو در راه سقوط است؟
واقعیت این است که بازار دیگر عادی نیست. امروز خودرویی مانند شاهین به قیمت حدود یک میلیارد و 700 میلیون تومان رسیده است. خودروی چینی سال گذشته با همین قیمت قابل خرید است. یعنی بازار کوچک شده و قدرت خرید کاهش یافته است، چنین بازاری نمی تواند ثابت بماند.
به نظر من مدت هاست که مفهوم خودروی اقتصادی در ایران گم شده است، خودروی اقتصادی تعریف خاصی دارد. خودرویی با کیفیت خوب، استهلاک کم و هزینه نگهداری پایین که برای گروه های کم درآمد قابل دسترسی است
* آیا مفهوم «خودروی اقتصادی» در ایران از بین رفته است؟
به نظر من مدت هاست که مفهوم خودروی اقتصادی در ایران گم شده است، خودروی اقتصادی تعریف خاصی دارد. خودرویی با کیفیت خوب، استهلاک کم و هزینه نگهداری پایین که برای گروه های کم درآمد قابل دسترسی است. ما در ایران فکر می کنیم اگر خودروی بی کیفیت تولید کنیم، خودروی اقتصادی ساخته ایم. در حالی که در دنیا دقیقا برعکس است. امروزه خودرو در ایران به یک محصول کلاسی تبدیل شده است. وقتی ارزان ترین خودروی بازار 600 تا 700 میلیون تومان و حقوق یک کارگر 15 تا 20 میلیون تومان است، تناسبی بین درآمد و قیمت خودرو وجود ندارد. خودروی اقتصادی را باید از دید قشر کم درآمد تعریف کرد نه از دید اقشار پردرآمد. وقتی این نسبت وجود نداشته باشد، خودرو دیگر مقرون به صرفه نیست. بلکه تبدیل به یک کالای لوکس می شود.