گروه موسیقی «سلام افغانستان» شامگاه 21 بهمن ماه در تالار رودکی به اجرای برنامه پرداخت. این اجرا در چارچوب بخشهای رسمی جشنواره و شامل قطعاتی از موسیقی محلی و فولکلور افغانستان بود.
حمید ثالث سرپرست این گروه با اشاره به حضورهای قبلی خود در جشنواره های موسیقی فجر گفت: برگزاری جشنواره موسیقی فجر مایه امیدی برای دوستداران موسیقی است و این نشان از زنده نگه داشتن عرصه موسیقی است و فعالیت گروه هایی که به اجرای برنامه می پردازند همواره مایه مباهات بوده و از وجود این افتتاحیه ها خرسندیم.
اشتراکات تاریخی؛ از شعر تا همراهی
سایل در بخشی دیگر از سخنان خود به اشتراکات گسترده موسیقی ایران و افغانستان اشاره کرد. وی گفت: ارتباط شعری ایران و افغانستان بسیار گسترده است، در آثار مختلف ایرانی و افغانستانی از اشعار معاصر ایران و افغانستان استفاده شده است و همواره سعی کرده ایم این ویژگی های مشترک حفظ شود.
به گفته وی، همکاری های مشترک در حوزه آهنگسازی نیز بخشی از این تعامل فرهنگی است. با دوستان ایرانی شعر می سراییم، با هم به صورت گروهی می نوازیم و آثار مختلفی از جمله سرود و ترانه را می سازیم و اجرا می کنیم.
اشتراک زبانی و ادبی دو کشور بستر مهمی را برای تولید آثار موسیقایی مشترک فراهم کرده است. استفاده از شعر معاصر دو کشور در قالب های مختلف موسیقی به تقویت این پیوند کمک می کند.
تفاوت در ساختار اجرایی
رهبر گروه «سلام افغانستان» ضمن تاکید بر مشترکات، به تفاوت های تشکیلاتی نیز اشاره کرد. وی گفت که برخی از سازها بین دو کشور متفاوت است و برخی از سازهای افغانستان با موسیقی هندی اشتراکاتی دارند.
وی درباره ساز رباب که در هر دو کشور نام مشترکی دارد، توضیح داد: ساز رباب در ایران و افغانستان فقط یک نام دارد و از نظر ظاهر و حتی نحوه نواختن تفاوت هایی دارد و برخی نت ها نیز در اجرا متفاوت هستند.
این تفاوت ها نشان دهنده تکامل مستقل موسیقی در هر کشور است. در عین حال اشتراک نام و خاستگاه برخی سازها حکایت از پیشینه تاریخی مشترک در عرصه موسیقی نواحی دارد.
از نظر فنی، تفاوت در شکل بدنه ساز، تعداد سیم ها و نحوه ضرب می تواند بر رنگ صدا و محدوده اجرا تأثیر بگذارد. این ویژگی ها تنوع صوتی قابل توجهی را در بین انواع رب ایجاد کرده است.
موسیقی؛ نیاز اجتماعی و فرهنگی
سایله در بخشی دیگر از سخنان خود با اشاره به شرایط موسیقی در افغانستان گفت: چیزی از موسیقی از بین نرفته است، اما قوانینی که اخیرا اعمال شده و حکومتی که روی کار آمده است، همه چیز را ممنوع کرده و نابود کرده است. در افغانستان موسیقی مطلقاً ممنوع است و حتی صدای ساز هم مجاز نیست.
وی تاکید کرد: موسیقی نیاز جامعه است و هر جامعه ای نیاز به موسیقی دارد. با موسیقی می توان فرهنگ سازی کرد و نمی توان آن را کنار گذاشت. هم مردم ایران و هم مردم افغانستان موسیقی در ذات آنهاست و حذف آن به معنای تضعیف روحیه جامعه است.
این گفته ها در شرایطی بیان می شود که موسیقی علاوه بر کارکرد هنری، در بسیاری از جوامع نقشی اجتماعی و هویتی دارد. اجرای آثار فولکلور به ویژه در جشنواره های بین المللی می تواند به حفظ و انتقال میراث فرهنگی کمک کند.
پیوندهای موسیقی را در صحنه نمایش دهید
به گفته سایل، قطعات اجرا شده در تالار رودکی شامل موسیقی محلی و فولکلور افغانستان از چندین ولایت مختلف بود. چند قطعه خاص به موسیقی منطقه هرات اختصاص داشت.
وی افزود: تلاش ما این بود که ارتباطات موسیقایی ایران و افغانستان را به نمایش بگذاریم و امیدواریم این اجرا مورد پسند مخاطبان قرار گیرد.
موسیقی محلی هر منطقه بازتابی از تاریخ، آیین ها و فرهنگ زیستی آن منطقه است. اجرای چنین آثاری در جشنواره های رسمی، ضمن معرفی تنوع فرهنگی، می تواند زمینه درک متقابل ملت ها را تقویت کند.
اظهارات سرپرست گروه «سلام افغانستان» در چارچوب برگزاری چهل و یکمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر در شرایطی است که موسیقی در افغانستان با محدودیت های جدی مواجه است.
حضور گروهی با محوریت موسیقی افغانستان در یکی از مهمترین رویدادهای رسمی موسیقی ایران نشان از تداوم تعاملات فرهنگی دو کشور دارد. تاکید بر کمرنگ شدن مسائل مرزی از طریق هنر به این اجرا ابعادی فراتر از یک برنامه هنری می بخشد.
سایل در سخنان خود بر حفظ قدمت تاریخی موسیقی ایران و افغانستان تاکید کرد و ابراز امیدواری کرد که پیام این اجرا پیامی مثبت و موثر برای دوستداران موسیقی و عموم مردم باشد.
با توجه به پیشینه مشترک فرهنگی و زبانی، ظرفیت همکاری های مشترک موسیقایی بین هنرمندان دو کشور همچنان وجود دارد. جشنواره هایی مانند موسیقی فجر می تواند بستر این تعاملات را تقویت کند.